Fatih Sultan Mehmed'in Oiullarinin Taht Kavgasi
1481-1494, Anadolu, Misir, Rodos, Fransa, italya

II. Mehmed, istanbul'u alarak Bizans imparatorluiuna son vermii ve tarihe "Fatih" unvaniyla geçerken Osmanli devletini "imparatorluk" haline getiren padiiah olmuitu. Ayrica büyük dedesi Yildirim Bayezid'in Timur'a yenilmesinden sonra Osmanli devletinin karii kariiya kaldiii daiilma tehlikesi ve on yildan fazla süren "Fetret Devri" sirasinda iehzadeler arasinda çikan taht kavgalarinin bir daha tekrarlanmamasi için "kardei katline" olanak taniyan bir "kanunname" de yapmiiti.

Nitekim daha sonra bu kanunnameye uygun olarak çok kan dökülecek, saraydan bir gün içinde 17 iehzadenin cesedinin çiktiiina bile tanik olunacaii zamanlar gelecekti. Ama Fatih kendi oiullarina söz geçiremeyecek ve Osmanli tarihindeki en ciddi, en uzun süreli ve uluslararasi boyutlar kazanan taht kavgasi da Fatih'in oiullari arasinda meydana gelecekti. Cem Sultan ile II. Bayezid arasindaki mücadele tam 13 yil sürecekti.

Aralik 1459'da Edirne'de doian Cem Sultan aiabeyi Bayezid'dan on iki yai küçüktü ama ondan daha yetenekli ve daha iyi yetiimiiti. Bir Türk beyinin, Dulkadiroilu'nun kizindan doian Bayezid, babasi Fatih henüz iehzade iken dünyaya gelmiiti. Bir Hiristiyan prensesi, Macaristan Krali Matyas'in kuzeni Sofya'dan olan Cem ise II. Mehmed "Fatih" unvanini aldiktan ve imparator olduktan sonra doimuitu. Dinini deiiitirmemesine raimen Çiçek Hatun adini alan Sofya, II. Mehmed'in hareminde yönetimi ele almii ve padiiahin en sevdiii karisi olmuitu.

Fatih, Sofya'ya o kadar düikündü ve öylesine deier veriyordu ki, Hiristiyan olarak kalmasina ve dini inancinin gereklerini Topkapi Sarayi'nda sürdürmesine izin vermiiti. Kendisinin de yine bir Hiristiyan prensesinin -Sirp Krali Brankoviç'in kizi Mara Despina'nin- oilu olmasi Fatih'in Cem'i daha çok sevmesinde rol oynamii olabilir. 3 Mayis 1481'de Gebze'de son nefesini vermeden önce Fatih'in "Benden sonra tahta geçecek olan Cem'dir" dediii söylenir.

Yunanca ve Farsça'yi çok iyi bilen Cem Fransizca ve italyanca'yi da oldukça iyi konuiuyordu. Farsça'dan çeviriler yapiyor, müzik, edebiyat ve felsefeyle ilgileniyordu. Önce Kastamonu'ya daha sonra da aiabeyi Mustafa'nin ölümü üzerine de Konya'ya vali olarak atanan Cem'in aiabeyi Bayezid'a göre yeniçeriler ve halk tarafindan daha çok sevildiii söyleniyordu.

Babalari öldüiü sirada Bayezid Amasya'da, Cem ise Konya'da bulunuyordu ve tahta Cem'in geçmesini isteyen Sadrazam Mehmed Karamani Paia hemen Cem'e üç ulak, Bayezid'a de iki ulak göndererek durumu bildirdi. Konya istanbul'a daha yakindi ama Topkapi Sarayi'nda Bayezid daha örgütlüydü. Zaten ölümünden önce Fatih'le oilu Bayezid arasinda dolayli bir iktidar mücadelesi bailamiiti ve hatta Fatih'in Üsküdar'dan hareket ettiii orduyla Bayezid'in üstüne yürüyeceii söyleniyordu. Daha önce bilinen bir sailik sorunu olmayan padiiahin birdenbire rahatsizlanarak ölmesi üzerine zehirlendiii ve üstelik Bayezid'in

adamlari tarafindan zehirlendiii de ileri sürülecekti. Bayezid'in damadi ve Anadolu Beylerbeyi Sinan Paia ulaklarin Cem'e üç gün geç gitmesini sailadi ve böylece daha erken haberi alan Bayezid Amasya'dan hemen yola çikarak Cem'den önce istanbul'a gelip padiiahliiini ilan etme firsatini buldu.

Ama kendisini tahtin asil sahibi gören Cem bu durumu kabullenmeyerek toparladiii bir orduyla Konya'dan yola çikti. 28 Mayis'ta Bursa önlerinde aiabeyinin gönderdiii orduyu yenerek Bursa'da hükümdarliiini ilan etti. Kendi adina para bastirip, camilerde hutbe okutarak Osmanli'da ikili bir iktidarin varliiini herkese kanitlamii oluyordu.

Bu arada istanbul'da kontrolü ele alan Bayezid iktidarini pekiitirmek için önemli adimlar atti. Cem'in destekçisi olarak bilinen Sadrazam Mehmed Karamani Paia'ya karii yeniçerileri kiikirtti ve onlarin bazi haklarinin elinden alinmasinin sorumlusu olarak gösterdi. Yeniçerilerin sadrazami katletmesi üzerine hem Cem'in önemli bir destekçisinden kurtulmui, hem de Yeniçerileri kendi yanina kazanmii oluyordu.

Bayezid, ulema ve vakif sahibi güçlü aileleri de yanina alacak tarzda davrandi. Zaten Fatih'in ölümüne giden olaylarin nedenleri arasinda gösterilen vakif arazilerine ve mallarina el konulmasindan vazgeçileceiini ve bunlarin eski sahiplerine verileceiini ilan ederek kardeiiyle arasindaki iktidar savaiinin sonucunu tayin edecek bir adim da atmii oldu.

Böylece konumunu güçlendiren Bayezid büyük bir orduyla Bursa'daki Cem'in üzerine yürüdü. Kardei kani dökülmesini istemediiini söyleyen Cem, Bayezid'la anlaimanin yollarini arayarak Anadolu topraklarinin Bayezid'a, Rumeli topraklarinin ise kendisine birakilacaii ikili bir yönetim önerdi ama kabul edilmedi. 20 Haziran 1481'de Bursa önlerinde yapilan savaii Cem kaybetti ve böylece fiilen ikili iktidar durumuna da son verilmii oldu. Cem'in Osmanlilarin ilk baikentindeki saltanati ancak 20 gün sürebilmiiti.

Cem savaii kaybetti ama taht üzerindeki iddiasini, Fatih'in meiru varisinin kendisi olduiu yolundaki inancini kaybetmedi. Savai alaninda ele geçirilemeyen Cem annesinin ve ailesinin bulunduiu Konya'ya gizlice ulaiti ve buradan da hemen yola çikarak Kahire'ye Memluklara siiinmayi baiardi. Eylül ayi sonlarinda ulaitiii Misir'da Memluk Sultani Kayitbay tarafindan törenle kariilanan Cem Sultan için artik uzun yillar sürecek bir sürgün hayati bailamiiti.

Oysa Cem'in tek düiüncesi yeniden Anadolu'ya dönüp bir ordu toparlayarak istanbul'a yürümek ve gasp edildiiine inandiii tahtini ele geçirmekti. Bunun için Kayitbay'in mali desteiine ihtiyaci vardi ve Osmanlilarla ihtilafi olan Memluk Sultaninin da Cem'e ihtiyaci vardi. Bu taht kavgasinda Osmanlilarin yipranacaiini hesapliyor, Cem'in kazanmasi durumunda ise kendisine dost olan bir sultanin istanbul'da olmasi tabii ki iiine geliyordu.

Kayitbay destek sözü verdi ama önce yaklaian Hac zamanini deierlendirmesini ve Mekke'ye giderek haci olmasini önerdi. Böylece bütün Müslümanlar gözünde itibar kazanacakti. Nitekim Cem de bu öneriyi akillica buldu ve binlerce taraftarindan oluian görkemli bir kafileyle Mekke'ye giderek Osmanli hanedanindan islamin kutsal topraklarina giderek haci olan ilk kiii oldu. Gerçekten de bu durum islam dünyasinda Cem'in itibarini ve desteiini artirdi.

Kahire'ye döndükten sonra ailesini Kayitbay'in yaninda birakarak yeniden Anadolu'ya doiru yola çikan Cem Suriye üzerinden Adana'ya geldi ve 14 Mayis 1482'de Karaman beyi Kasim'la buluitu. Karamanlilarin yani sira Bayezid'a karii olan güçlerden bir ordu meydana getiren Cem Ankara'ya doiru yürüdü ve kaleyi kuiatti. Ancak Bayezid'in büyük bir orduyla üzerine gelmesi üzerine kuiatmayi kaldirdi ve Alaiehir'e doiru çekildi. Kuvvetleri daiilmiiti ve artik canini kurtarmaktan baika yapabileceii bir iey yoktu.

Çareyi Rodos iövalyelerine siiinmakta buldu. iövalyelerin lideri Pierre d'Aubusson'la yapilan anlaimaya göre adada özgür olacak ve istediii zaman adadan ayrilabilecekti. Güneyden Anadolu'dan ülkeye girerek iansini deneyen ancak kaybeden Cem bu kez Bati'ya giderek, kendisine destek olacaiini söyleyen dayisi Macar Krali Matyas'la buluimayi ve Rumeli'den ilerleyerek tekrar iansini zorlamayi düiünüyordu.

20 Temmuz 1482'de geldiii Rodos'ta uzun süre kalmaya niyeti yoktu. Saint-Jean iövalyeleri ise Cem'i mümkün olduiunca uzun süre ellerinde tutmak ve böylece hem Osmanli hükümdarinin adaya saldirmasini engellemek ve ondan para sizdirmak, hem de Hiristiyan dünyasi üzerinde etkili olmak istiyordu. Avrupa'daki her kral Osmanli hükümdarinin korkulu rüyasi olan böylesi bir tutsaia sahip olmak için her ieyi yapabilirdi. Balkanlari ele geçirip Orta Avrupa'ya doiru yayilmakta olan Osmanlilari ve islam'i durdurmak için Cem Sultan çok iyi bir araç olarak görülüyordu. Bunu baiaran kral ise hiç kuikusuz Avrupa'nin hakimi olurdu.

Gerçekten de l Eylül'de Rodos adasindan gemiyle yola çikan Cem Sultan ve kendisini terk etmeyen bir avuç adami Ekim ayinda Fransa kiyilarina, Nice iehrine ulaitilar. Cem'in bundan sonraki yedi yili bazen kismen özgür, bazen de iyice aiirlaian tutsaklik koiullari içinde Rodos iövalyelerinin yönetiminde bulunan Fransa'nin Akdeniz kiyilarindaki iatolarda geçecekti.

Bu arada bir Fransiz asilzadesinin Philippine adli bir kiziyla kisa süreli bir aik yaiadiii ve daha sonra ondan bir oilu olduiu da söylenir. Ellerindeki deierli tutsaii kimseye kaptirmamaya çaliian Saint-Jean iövalyeleri Bourganeuf'da onun için özel bir kule bile yaptirdilar. Batililar Cem Sultana "Zizimi" dedikleri için hala "Zizimi Kulesi" diye bilinen bu özel hapishanede Fatih'in oilu iki yildan fazla kaldi.

Bu arada istanbul'daki aiabeyi Bayezid tabii ki hiç de huzurlu deiildi ve yaiadiii sürece tahti için bir tehlike olacak Cem'i ortadan kaldirmak veya en azindan serbest birakilmamasini sailamak için elinden gelen her ieyi yapiyordu. Cem'i elinde tutanlara yillar boyunca her ay 40 bin düka altin rüivet verirken bir yandan da onu öldürtmek için her yolu deniyordu. Cem gerçekten de Hiristiyan dünyasi kariisinda elini kolunu bailiyordu.

Cem'i destekleyenleri kendi yanina çekmeye çaliiiyor, siyasi ödünler veriyor, anlaimalar yapiyor, hükümdarlari satin almaya uiraiiyordu. Fransa Krali XI. Louis'nin çok dindar olduiunu öirenince Cem'i kendisine teslim etmesi için Topkapi Sarayi'nda bulunan Hiristiyanlik için kutsal emanetlerden "Vaftizci Yahya'nin elini" ve "isa'yi öldüren mizraiin parçasini" krala vermeyi teklif etti. Ancak hasta ve yakinda öleceiini düiünen kral bir kafirden bunlari kabul etmeye yanaimadi.

Hiristiyan dünyasinin ruhani lideri Papa VIII. Innocentius da Cem'i elde etmeye çaliiiyordu. Osmanlilara karii bir haçli seferi düzenlemeyi düiünen Papa, Cem'i de ikna ederse Türkleri Avrupa'dan atacaiina inaniyordu. Nitekim uzun uirailardan sonra Saint-Jean iövalyelerinin lideri Pierre d'Aubusson'u kardinal yaparak Cem'in Roma'ya verilmesini sailayacakti.

Mayis 1489'da Roma'ya gelen Cem, burada daha özgür olacaiini ve Macaristan'a geçme olanaiini bulacaiini umuyordu. Ancak Papanin Hiristiyan olma davetine iiddetle karii çikinca yaiami yine Rodos iövalyelerinin elindeki gibi sürüp gitti. Bu arada 6 Nisan 1490'da dayisi Macar Krali Matyas da ölünce artik Cem'in Rumeli üzerinden istanbul'a yürüme hayalleri de sönüp gidecekti.

Siyasi emelleri için Cem'le yakindan ilgilenen son hükümdar Fransa Krali VIII. Charles oldu. Kudüs üzerine bir sefer yapmak niyetindeki Charles, VIII. Innocentius'un ölümü üzerine 27 Eylül 1492'de yeni Papa olarak seçilen VI. Alexandre'in Cem'i aiabeyi Bayezid'a teslim etmek için pazarlik yaptiiini duyunca 31 Aralik 1493'de Roma'ya girdi ve Cem'i kendi himayesine aldi. Fransa Krali ile birlikte italya'dan yola çikan Cem yolda hastalandi ve 24 iubat 1494'de Napoli'de öldü.

Henüz 35 yaiinda hayata veda eden bu talihsiz iehzadenin ani ölümü zehirlenmii olduiunu gösteriyordu. Ama bu konudaki esrar perdesi tam olarak aydinlanamadi. Bayezid'in görevlendirdiii casuslardan birinin berber kiliiinda Cem'in yanina kadar gittiiini ve bir tirai sirasinda usturasiyla kanina zehir kariitirdiii söylentisi en çok üzerinde durulan olasiliklardan biridir.

Daha sonra ilaçlanarak bozulmadan saklanan cesedi bile yillar boyu süren pazarliklara konu olan Cem Sultan en sonunda ölümünden 5 yil sonra Bursa'ya getirilerek topraia verildi.

On yedi yil önce Anadolu kiyilarindan Avrupa'ya doiru yelken açmak zorunda kalan Fatih Sultan Mehmed'in en sevdiii oilu taht kavgasinda bir türlü baiarili olamamii ve Anadolu'ya ancak cesedi dönebilmiiti. Kurduiu imparatorluiun taht kavgalarina sürüklenmesini önlemek için "kardei katline" bile olanak taniyan ve kendisinden sonra Cem'in gelmesini vasiyet eden Fatih ise ne oiullarinin kavgasini önleyebilmii, ne de kendisinden sonra Cem'in imparatorluiun baiina geçmesini sailayabilmiiti.

Büyük bir imparator olabilirdi, ama "iyi bir baba" olduiunu kimse söyleyemeyecekti!

---

Etiketler : [ beyin ] [ anadolu ] [ osmanli devleti ] [ tarih ] [ reme ] [ saltanat ] [ kanun ] [ mani ] [ felsefe ] [ nefes ] [ FETRET ] [ TARiH ] [ YUNAN ] [ kent ] [ fransa ] [ alkan ] [ kutsal emanetler ] [ nedenleri ] [ edirne ] [ davran ] [ dii ] [ osmanli tarihi ] [ savai ] [ orta a ] [ sava ] [ korku ] [ misir ] [ istanbul ] [ Bursa ] [ stanbul ] [ osmanli ] [ sailik ] [ osmanl ] [ ailamak ] [ roma ] [ yeniçeriler ] [ gemi ] [ adam ] [ teki ] [ GEM ] [ müzik ] [ GEMi ] [ NEFES ] [ kuvvet ] [ cam ] [ kale ] [ bursa ] [ muz ] [ islam ] [ padiiah ] [ hayati ] [ cem sultan ] [ Yildirim Bayezid ] [ haber ] [ deney ] [ MISIR ] [ tarihi ] [ tutsaklik ] [ yunan ] [ çeviri ] [ eviri ] [ edebiyat ] [ iran ] [ beden ] [ ses ] [ alacak ] [ OSMAN ] [ ruh ] [ bizans ] [ türk ] [ Osmanli Devleti ] [ haçli seferi ] [ hayal ] [ örgüt ] [ öneri ] [ OSMANLI DEVLETi ] [ SiNAN ] [ neri ] [ MÜZiK ] [ dias ] [ OSMANLI DEVLET ] [ sina ] [ nisan ] [ sadrazam ] [ deniz ] [ fetret devri ] [ Edeb ] [ memluk ] [ arama ] [ Fatih ] [ fatih ] [ YILDIRIM ] [ yildirim ] [ ense ] [ boyun ] [ ULUSLAR ] [ ordu ] [ Müzik ] [ hastalandi ] [ oktu ] [ hastaland ] [ TÜRKLER ] [ olasiliklar ] [ iehrine ] [ ital ] [ adadan ] [ deiiitirm ] [ annesinin ] [ iuba ] [ doimu ] [ pazarli ] [ dami ] [ ehrine ] [ KASIM ] [ uba ] [ gidecekti ] [ pazarl ] [ SAiLIK ] [ yönetim ] [ fatih sultan mehmed ] [ temmuz ] [ kurt ] [ vakif ] [ eller ] [ HIRiSTiYANLIK ] [ nka ] [ NKA ] [ mara ] [ izim ] [ DIL ] [ KIZ ] [ KUZ ] [ eylül ] [ uluslararasi ] [ uluslararas ] [ 6 nisan ] [ rüya ] [ çocuklar ] [ ocuklar ] [ balkan ] [ haziran ] [ LiDER ] [ töre ] [ rumeli ] [ paz ] [ bati ] [ olmui ] [ KAV ] [ olmu ] [ bat ] [ FELSEFE ] [ ekim ] [ OSmanli ] [ OSmanl ] [ cami ] [ konya ] [ mustafa ] [ kiz ] [ isl ] [ devlet ] [ CAM ] [ anlaima ] [ ankara ] [ italyan ] [ lif ] [ halk ] [ iövalye ] [ valye ] [ düiünce ] [ efes ] [ Türk ] [ türkler ] [ irmak ] [ fatih sultan mehme ] [ KANUN ] [ hiristiyanlik ] [ aylar ] [ Hayati ] [ aile ] [ olasilik ] [ S O ] [ akdeniz ] [ iRAN ] [ esra ] [ italya ] [ FATiH ] [ hanedan ] [ ülke ] [ osmanlilar ] [ lider ] [ irem ] [ iehir ] [ ehir ] [ MUZ ] [ iiddet ] [ mile ] [ iddet ] [ DENiZ ] [ avrupa ] [ vali ] [ esrar ] [ osmanli hanedani ] [ kudüs ] [ ikna ] [ diren ] [ baikenti ] [ mekke ] [ bizans imparatorluiu ] [ sinan ] [ kui ] [ NEDENLERi ] [ NEDENLER ] [ unna ] [ HAYATI ] [ varis ] [ KAST ] [ ören ] [ SiYASi ] [ iktidar ] [ türl ] [ engell ] [ atsiz ] [ kurtarma ] [ kül ] [ OSMANLI ] [ SAVAi ] [ SAVA ] [ satin alma ] [ ilaç ] [ ila ] [ iZiM ] [ Fatih Sultan Mehmed ] [ etler ] [ TÜRK ] [ HUZUR ] [ alaca ] [ üslü ] [ bului ] [ dari ] [ nak ] [ pan ] [ kra ] [ EFES ] [ ölüm ] [ etr ] [ özgür ] [ YÖNETiMi ] [ kut ] [ deste ] [ isa ] [ REME ] [ m ö ] [ yönetimi ] [ deierlendirme ] [ FRANSA ] [ ANAR ] [ timur ] [ ost ] [ kardei katli ] [ TiMUR ] [ macaristan ] [ fil ] [ Deniz ] [ amasya ] [ osman ] [ afi ] [ aft ] [ kasim ] [ engellemek ] [ balk ] [ asil ] [ balkanlar ] [ fatih sultan ] [ SURiYE ] [ BEYiN ] [ enlem ] [ debi ] [ 0 G ] [ karde_ katli ] [ sinan paia ] [ suriye ] [ gebze ] [ olu t ] [ ki i ] [ övalye ] [ SMA ] [ I IK ] [ KONi ] [ KÜRT ] [ kürt ] [ RTÜK ] [ küf ] [ tyne ] [ iide ] [ AiiNA ] [ BULUi ] [ sirik ] [ Çam ] [ çam ] [ ataç ] [ bula ] [ DiL ] [ DERi ] [ GAL ] [ i am ] [ yarak ] [ sara ] [ kÜrt ] [ adana ] [ slam ] [ erkes ] [ tun ] [ Türkler ] [ arai ] [ taç ] [ hala ] [ çiçek ] [ lan a ] [ arz ] [ elin ] [ asya ] [ M Ö ] [ ANKARA ] [ Misir ] [ sultan ] [ yeler ] [ fel ] [ bayezid ] [ getiri ] [ maya u ] [ nisan 1 ] [ talya ] [ efe ] [ elleri ] [ KNA ] [ inanç ] [ e im ] [ boyut ] [ kule ] [ 1493 ] [ tayin ] [ kanit ] [ hükümdar ] [ yaya ] [ çile ] [ himaye ] [ üye ] [ kan t ] [ yeniçeri ] [ sofya ] [ kulu ] [ name ] [ ulai ] [ basi ] [ aiil ] [ Alaiehir ] [ PARLA ] [ Ii IK ] [ ESRA ] [ iad ] [ topkapi sarayi ] [ SUR ] [ ermii ] [ ermi ] [ MAT ] [ anne ] [ fransiz ] [ huzur ] [ gelecek ] [ rtÜk ] [ fiile ] [ charles ] [ olaylar ] [ meyer ] [ MACAR ] [ bildi ] [ Cami ] [ fetret ] [ yetenek ] [ harem ] [ yeniceriler ] [ örgü ] [ yönet ] [ siyasi ] [ pazar ] [ isan ] [ YARAK ] [ Roma ] [ nedenler ] [ hac ] [ dolu ] [ anlaimalar ] [ ORDU ] [ kna ] [ e iti ] [ p p ] [ fiil ] [ LETME ] [ hacli seferi ] [ imparator ] [ a ina ] [ I bayezid ] [ osmanli devlet ] [ acar ] [ güney ] [ tah ] [ DiNLER ] [ iehzadeler ] [ ehzadeler ] [ kav ] [ Tarih ] [ iEHZADE ] [ iehzade ] [ ehzade ] [ EHZADE ] [ kudi ] [ kud ] [ c a ] [ re el ] [ kayi ] [ arac ] [ spin ] [ BALKAN ] [ tekli ] [ teklif ] [ anlai ] [ koi ] [ pekii ] [ peki ] [ SATI ] [ fii ] [ e ii ] [ iab ] [ I ik ] [ ive ] [ bailam ] [ i ik ] [ sırık ] [ sati ] [ iKNA ] [ cad ] [ KANI ] [ KUTSAL TOPRAKLAR ] [ kariit ] [ nandi ] [ aiina ] [ kill ] [ dila ] [ DİNLER ] [ atü ] [ i EK ] [ yaiin ] [ IĞ IK ] [ ahin ] [ atı ] [ İsa ] [ araĞ ] [ yakla ] [ iahin ] [ çağ ] [ leti ] [ iğde ] [ ALİ ] [ dola ] [ DERĞ ] [ padi ] [ Ğ am ] [ iat ] [ mami ] [ kıl ] [ KONİ ] [ e is ] [ kus ] [ Iran ] [ SIYASI ] [ IZIM ] [ Suriye ] [ beylerbeyi ] [ SURIYE ] [ OSMANLI D ] [ hin ] [ klan ] [ ÇiÇEK ] [ HAÇLI ] [ SAV ] [ mat ] [ ani ölüm ] [ ahy ]