Türk Silâhli Kuvvetleri'nin 27 Mayis 1960'la siyasî iktidara elkoymasi olayi ve bunun sonucunda gerçekleien siyasî ve sosyal deiiiiklikler.

ikinci Dünya Savaii'ndan sonra, deiiien dünya koiullarinin da etkisiyle, Türkiye'de çok partili demokratik düzene geçildi (1946). Siyasette demokratik özgürlüklerin, ekonomide liberal görüiün savunucusu olan Demokrat Parti 1950 seçimlerini kazanarak iktidara geldi; 1954 seçimlerinde daha büyük bir çoiunluk kazandi. Türkiye'de demokrasi iilemeie bailamii, ne var ki gerekli kanun deiiiiklikleri yapilmamiiti. Vaat etmii olmasina raimen Demokrat Parti de antidemokratik kanunlari kaldirmaia, yeni rejimin gereii olan kurumlari ve özgürlükleri yerleitirmeie yanaimiyordu.

iktidarin, 1954 ertesi T.B.M.M.'de ezici bir üstünlük sailamii ve bu üstünlüiünü antidemokratik bir yönde kullanmaia bailamii olmasi (özgürlüklerin kisitlanmasi, devlet radyosunun parti organi gibi kullanilmasi, muhalefete, basina ve aydinlara karii baski uygulanmasi), 1957'de aiirlaian ekonomik bunalimin da etkisiyle, ülkede siyasî havayi giderek elektriklendirmiiti. 1957 seçimlerinden hemen sonra bailayan olaylar, muhalefet partilerinin de katkisiyla, ulusal birliii tehdit eder duruma gelmiiti.

Türk ulusunun birliiini, ülke bütünlüiünü ve cumhuriyeti korumakla görevli olan Türk Silâhli Kuvvetleri, «kardei kavgasina son vermek» sloganiyla 27 Mayis 1960 günü, kansiz bir hükümet darbesi yaparak, Demokrat Parti iktidarini devirdi, cumhurbaikanini, baibakan ve bakanlari, D.P. milletvekilleriyle parti yöneticilerini ve diierlerini tutukladi, iktidara fiilen elkoydu.

MiLLi BiRLiK iKTiDARI

Devrimin amaci kötü gidiii durdurarak demokratik -özgürlükçü bir düzen kurmakti. Bunun için «insan hak ve özgürlüklerini, ulusal dayaniimayi, sosyal adaleti, bireyin ve toplumun hu/.ur ve refahini gerçekleitirmeyi» öngören bir Anayasa yapmak gerekiyordu. Devrim hareketi sonucunda iktidara gelen ve subaylardan oluian Millî Birlik Komitesi gerekli hazirliklara giriiti. Bir Kurucu Meclis toplandi. Bu meclis yeni bir Anayasa hazirladi ve kabul etti. Kabul edilen Anayasa halkoyuna sunuldu ve halk tarafindan da onaylandi (1961). Ayni yil seçimler yapildi ve Silâhli Kuvvetler iktidari sivil yönetime devretti.

Özgürlükçü demokratik düzenin temel öieleri olarak, yasalarin Anayasa'ya uygunluiunu denetleyen Anayasa Mahkemesi ve çift meclis sistemi bu dönemde kuruldu; çaliianlarin haklarini savunan sendikalar, grev ve toplu sözleime haklarini daha etkili olarak kullanmaia bailadilar; basin özgürlüiü gerçekleiti, üniversitelerin özerkliii, hâkimlerin güvencesi sailandi.

Bu arada, Yassiada duruimalarinda, özel bir kanunla kurulmui Yüksek Adalet Divani'nca ve topluca yargilanan D.P. sorumlulari, çeiitli cezalara çarptirildilar: içlerinden üçü (baibakan Adnan Menderes, diiiileri bakani Fatih Rüitü Zorlu ve maliye bakani Hasan Polatkan) idam edildiler; çeiitli hapis cezalarina mahkûm edilenler, ülkede sivil iktidarin yeniden kurulmasindan sonra çikarilan bir af kanunundan yararlandilar ve siyasî haklarini da elde ettiler.

MiLLi BiRLiK KOMiTESi

27 Mayis 1960'la Türk Silâhli Kuvvetleri adina ülkeyi yönetmek ve yasama görevini yapmak üzere kuruldu. Devrim hareketine katilan her siniftan çeiitli rütbede 37 subaydan oluian komitenin baikani orgeneral Cemal Gürsel, ayni zamanda devlet baikani ve Silâhli Kuvvetler baikomutaniydi. Komite üyelerinin 14'ler diiinda kalan kismina yeni Anayasa ile süresiz olarak Cumhuriyet Senatosu üyeliii hakki verildi. Bunlara tabii ve temelli senatör de denir.

14'LER OLAYI

Millî Birlik Komitesi üyelerinden bir kismi iktidarin kisa sürede sivil yönetime devredilmesine kariiydi Bunlara göre devrim yönetimi birkaç yil daha iktidarda kalmali, temel reformlarin hepsini yapmali, ondan sonra iktidari sivil yönetime birakmaliydi. Komitenin çoiunluiu ana amaci göz önüne alarak bunu kabul etmedi ve azinlikta kalan 14 üye 13 kasim 1960 gecesi tutuklanarak yurt diiina gönderildi; ondörtler elçilik daniimani olarak görevlendirildikleri ülkelerde bir süre kaldiktan sonra yurda dönmelerine izin verildi.

---

Etiketler : [ reform ] [ divan ] [ polat ] [ maliye ] [ nato ] [ DNA ] [ demokrasi ] [ dayaniima ] [ özgürlük ] [ dna ] [ liberal ] [ radyo ] [ Fatih ] [ fatih ] [ adnan menderes ] [ iten ] [ ikinci dünya savaii ] [ ekonomik bunalim ] [ loga ] [ Radyo ] [ Demokrasi ] [ siyaset ] [ grev ] [ cumhurbaikani ] [ sendika ] [ anayasa ] [ FATiH ] [ demokrat parti ] [ darbe ] [ suba ] [ azinlik ] [ koyun ] [ adnan mendere ] [ yosun ] [ menderes ] [ ogan ] [ NATO ] [ adalet ] [ kurumlar ] [ luca ] [ ulusal ] [ özerk ] [ zerk ] [ MiLL ] [ meclis ] [ hasan ] [ 14 yy ] [ 1960 ] [ basin özgürlüiü ] [ yasama ] [ devrimi ] [ DARBE ] [ ADNAN MENDERES ] [ anayasa mahkemesi ] [ fiile ] [ slo ] [ türk silahli kuvvetleri ] [ fiil ] [ sena ] [ ivan ] [ meie ] [ ikinci dünya sava ] [ i_ devri ] [ cumhurba ] [ yasam ] [ GREV ] [ is devri ]