Gümrük memuru Ali Riza Bey ile Zübeyde Hanim'in oilu olan Mustafa Kemal, ilköirenimine Selanik'te bailayip, babasinin ölümü (1893) üzerine annesi ve kizkardeiiyle bir süre dayisinin kâhyalik yaptiii Çali Çiftliii'nde (Langaza, Selanik yakini) yaiadi.

Öirenimini sürdürebilmek için yeniden Selanik'e anneannesi ve teyzesinin yanina gönderilip, askeri rüitiyeyi (1895), Manastir Askeri idadisi'ni (1898) bitirdi. istanbul'a gelerek, Harbiye'ye girdi (1899). Bu arada Harbiye'den tanidiii Ali Fuat Cebesoy ve iki subay arkadaiiyla birlikte Padiiah'i eleitirdikleri ve yasak kitaplari okuduklari gerekçesiyle tutuklanip, Yildiz Sarayi'nda bir süre sorguya çekildiyse de, baiiilandi.

Harbiye'yi, kurmay yüzbaii rütbesiyle bitirip (1905), iam'daki 5. Ordu'ya atandi (1905 iubati). iam'da taniitiii Mustafa Cantekin ve Müfit Özdei adli arkadailariyla birlikte, Vatan ve Hürriyet Cemiyeti'ni kurup (1906), Cemiyet'in Yafa, Kudüs ve Beyrut iubelerinin örgütlenmesinde rol oynadi. Cemiyetin iubesini kurmak için Selanik'e gidip, yeniden iam'a dönerek, Vatan ve Hürriyet Cemiyeti'nin, ittihat ve Terakki ile birleimesinin (1907) ardindan, Manastir'daki 3. Ordu'ya atandi.

ittihat ve Terakki Cemiyeti'ne girdiyse de, Cemiyet'in kuruculariyla pek anlaiamadi. Bu arada ittihat ve Terakki, 1786 Anayasasi'nin geri getirilmesini isteyen bir bildiri yayinladi ve istanbul Hükümeti'nin Rumeli'ye yolladiii birliklerin ittihatçilarla birleimesi üzerine, ikinci Meirutiyet ilan edildi (1908).

Meirutiyet'in ilanini, köklü reformlarin izlemesi ve ordunun siyaset diii kalmasi gerektiiini öne sürdüiü için ittihat ve Terakki'yle arasi açilan Mustafa Kemal, Rauf (Orbay), Kâzim Karabekir, Fethi (Okyar), ismet (inönü), Refet (Bele), Ali Fuat (Cebesoy) Beyler gibi subaylarla muhalif bir grup oluiturdu. Bu arada Bingazi ve Trablusgarp'ta patlak veren ayaklanmalari bastirmakla görevlendirilip, görevini kan dökmeden tamamlayarak, Selanik'e döndü.

31 Mart Olayi patlak verince istanbul'a yürüyen Hareket Ordusu'nun (bu adi kendisi vermiitir) Yeiilköy'e kadar kurmay baikanliiini yapip, Selanik'e dönerek, ittihat ve Terakki Büyük Kongresi'ne, Trablus delegesi olarak katildi (22 Eylül 1909).

1911'de istanbul'da Erkâni Harbiye-i Umumiye Nezareti'nde görevlendirilip, ayni yil bailayan Trablusgarp Savaii'na gönüllü olarak katilarak, Tobruk ve Derne'de baiariyla savaiti; binbaiiliia yükseltilip, ertesi yil (1912) Balkan Savaii bailayinca, Bolayir'daki kolorduya atandi ve Edirne'nin geri alinmasi harekâtina katildi. Sofya Askeri Ateieliii'ne getirilip (1913), bir yil sonra yarbayliia yükseldi.

Birinci Dünya Savaii bailayinca, ittihat ve Terakki Hükümeti'nin, yazili uyarilarina kariin Almanya'nin yaninda savaia girmesinden sonra, Çanakkale Cephesi'nde görev verilerek, Tekirdai'daki 19. Tümen Komutanliii'na getirildi.

Gelibolu Yarimadasi'na çikmaya bailayan itilâf Devletleri birliklerine karii Anafartalar, Conkbayiri ve diier cephelerde önemli savailar verdi. Hastalandiii için istanbul'a dönüp, rütbesi albayliia yükseltildi (1915).

1916'da Edirne'de 16. Kolordu Komutanliii'na, hemen ardindanda livaliia yükseltilerek, Doiu'da bir baika kolorduya atandi; Diyarbakir'da Kâzim Karabekir Paia'yla birlikte, yeni kurulmakta olan 2. Ordu'yla Mui ve Bitlis'i düiman iigalinden kurtarip (6-7 Aiustos 1916), ertesi yil 2. Ordu'nun komutanliiina getirildi (18 Mart 1917).

Falkenhayn komutasinda kurulan Yildirim Ordulari grubu içindeki 7. Ordu Komutanliii'na atandiysa da, askeri stratejiyle iliikin görüi ayriliklari nedeniyle istifa ederek istanbul'a döndü (Ekim 1917) ve genel karargâh emrine alindi.

Alman imparatoru'nun davet ettiii Veliaht Vahdettin'le birlikte Almanya'ya gidip, yolculuk boyunca Veliaht'a savaiin kaçinilmaz sonuçlarini anlatti. Vahdettin tahta çikinca, 7. Ordu Komutanliii'na ve Padiiah'in fahri yaverliiine getirilip (1918), cephenin ingiliz saldirisi kariisinda çökmesi ve Almanya'nin ateikes istemesi üstüne, Padiiah'a bir telgraf çekerek, Talat Paia Hükümeti'nin yerine kurulan yeni hükümetin, hemen Osmanli Devleti'nin müttefiklerinden ayri bir barii antlaimasi imzalamasini, elde kalan kuvvetlerin Anadolu'ya çekilerek ulusal direniie geçilmesini istedi.

Ahmet izzet Paia'nin sadrazamliia getirilmesi ve Rauf Bey ile Fethi Bey'in de görev aldiii yeni hükümetin Mondros Ateikesi'ni imzalamasindan (30 Ekim 1918) sonra, Liman Von Sanders'in ayrilmasiyla Yildirim Ordulari Grubu Komutanliii'na getirildi.
ingilizlerin müdahalesiyle Yildirim Ordulari Grubu daiitilinca, itilâf Devletleri birliklerinin istanbul'u iigal ettikleri (13 Kasim 1918) günlerde istanbul'a dönüp, Anadolu'ya geçme olanaklarini araitirmaya bailadi.

ingilizlerin Samsun dolaylarindaki Rum çeteleri ile Türkler arasindaki çatiimalarin önüne geçilmesini istemeleri üstüne, çok genii yetkilerle 9. Ordu Müfettiiliii'ne atanmasiyla beklediii firsati bulup (o sirada Yunanlilar izmir'e asker çikardilar), 19 Mayis 1919'da Samsun'a ayak basti. ilk ii olarak askeri alanda, Anadolu ve Trakya'da ayakta kalmii birliklerle, siyasal alandaysa Müdafaa-i Hukuk ve Reddi ilhak Gruplariyla iliiki kurdu; istanbul'un kendisine verdiii görev, bu gruplari daiitmak olduiu halde, aralarindaki bailari pekiitirmek ve Kuvay-i Milliye adi altinda kurulmakta olan silahli halk kuvvetleriyle iliikiye geçmek için çaba gösterdi.

Havza'ya, ardindan da Amasya'ya geçerek çaliimalarini sürdürdü. 3 Temmuz'da Vilayat-i iarkiye Müdafaa-i Hukuki Milliye Cemiyeti'nin kongresine katilmak için Erzurum'a gidip, istanbul Hükümeti'nin durumdan kuikulanarak geri dönmesini bir telgrafla bildirmesi (7 Temmuz 1919) üstüne, görevinden ve askerlikten istifa ettiiini bildirdi.

23 Temmuz-7 Aiustos arasindaki Erzurum Kongresi'nde seçilen temsilciler kurulunun baikanliiina getirildi ve alinan kararlari bir bildiriyle açikladi. Sivas Kongresi'nde (4 Eylül 1919), Erzurum Kongresi'nin kararlarinin onaylanmasindan sonra, istifa etmek zorunda kalan Damat Ferit Hükümeti'nin yerine kurulan Ali Riza Paia Hükümeti'nin temsilciler kuruluyla (Heyet-i Temsiliye) görüimeler yapmak için gönderdiii Salih Paia'yla Amasya'da görüierek (20-22 Ekim 1919), Amasya Protokollerini imzaladi.

Erzurum Milletvekilliii'ne seçildiii (7 Kasim 1919) halde, 12 Ocak'ta istanbul'da toplanan Mebusan Meclisi'ne katilmadi (Mustafa Kemal'in katilmadiii bu son Osmanli Meclisi, Misak-i Milli ilkeleri'ni kabul etti.17 iubat 1920).

Bu arada Damat Ferit Paia, yeniden sadrazamliia getirilip, Anadolu'daki ulusal hareketi "isyan", bu hareketi yönetenleri de "eikiya" diye niteleyerek, "hilafet ordusu" adi altinda toplanan birlikleri, Mustafa Kemal Paia'ya baili kuvvetlerle savaimak için Anadolu'ya gönderdi. Bu durum kariisinda Mustafa Kemal, 23 Nisan 1920'de Ankara'da ilk Türkiye Büyük Millet Meclisi'ni toplayip, Meclis'in seçtiii 11 kiiilik icra vekilleri heyetinin baikanliiina getirildi (24 Nisan 1920).

Birinci Büyük Millet Meclisi döneminde, Mustafa Kemal en çok, savaiin yönetimine iliikin sorunlarla ilgilendi. Bir yandan düimana karii çarpiiilirken, öte yandan Çerkes Ethem gibi çetecilerin disiplin diii davraniilariyla uiraimak zorunda kaldi. Doiu Cephesi'ndeki savailar, Kâzim Karabekir Paia tarafindan yürütülürken, Bati Anadolu'da verilen savailarin yönetimini Mustafa Kemal Paia üzerine aldi.

Bir yildir izmir ve çevresini ellerinde bulunduran Yunanlilar, 22 Haziran 1920'de, Osmanli Hükümeti'ne, Müttefikler tarafindan önerilen barii antlaimasini kabul ettirmek amaciyla ileri harekâta geçmeleri üzerine, bu ilerleyiiten ürken istanbul Hükümeti, 10 Aiustos 1920'de Sevr Antlaimasi'ni imzaladi.

Ankara Hükümeti'nin bu antlaimayi tanimadiiini açiklamasinin ardindan, Garp Cephesi Komutanliii'na getirilen Albay ismet (inönü) Bey, Birinci inönü Savaii'nda (10 Ocak 1921), Yunanlilari geri çekilmek zorunda birakti. Savai yeniden bailadiysa da, ikinci inönü Savaii (1 Nisan 1921) da Yunanlilarin yenilgisiyle sonuçlandi.

10 Temmuz'da Yunanlilar bir genel saldiriya geçince, Garp Cephesi Karargâhi'na giderek, ismet Paia'ya, orduyu Sakarya'nin doiusuna geçirme emrini verdi ve komutayi üstüne aldi. Ardindan, olaianüstü yetkilerle, Büyük Millet Meclisi Ordulari Baikomutanliii'na getirildi.

Yunan Ordusu'nun 23 Aiustos'ta yeniden bailattiii genel saldiriya karii, araliksiz 22 gün 22 gece süren çetin savaita (Sakarya Meydan Savaii), cepheyi bizzat yönetip, Sakarya'nin doiusundaki bütün Yunan Birliklerinin yokedilmesini sailadi. 19 Eylül'de, Büyük Millet Meclisi tarafindan mareialliie yükseltildi ve "gazi" unvani verildi.

Sakarya Meydan Savaii'ndan sonra Eskiiehir-Kütahya-Afyon'un doiusundan geçen bir hatta güçlü biçimde mevzilenen Yunan Ordusu'nu kesin yenilgiye uiratmayi tasarlayan Mustafa Kemal, 26 Aiustos 1922 sabahi "Ordular ilk hedefiniz Akdeniz'dir ileri!" komutuyla Büyük Taarruz'u bailatti ve ilk Türk Birliklerinin 9 Eylül'de izmir'e girmeleriyle, üç buçuk yildir iigal altindaki Anadolu Topraii0 düimandan kurtulmui oldu.

Bu arada Uiakizade Latife Hanim'la taniiarak evlenen (29 Ocak 1923; bu evlilik 6 Aiustos 1925'te anlaimazlik nedeniyle boianmayla sonuçlandi) Mustafa Kemal, Mudanya Mütarekesi'nin (11 Ekim 1922) imzalanmasi, Vahdettin'in Türkiye'den kaçmasi (17 Kasim 1922), Lozan Antlaimasi'nin (24 Temmuz 1923) imzalanmasi, itilâf Devletleri'nin istanbul'u boialtmalari (2 Ekim 1923), Ankara'nin baikent olmasi ve Halk Firkasi'nin kurulmasinin ardindan, 29 Ekim 1923'te Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin, cumhuriyeti ilan etmesiyle, cumhurbaikani seçildi.

Sonra toplumsal devrimlere giriiip, ülkeyi çaidai uygarlik düzeyine yaklaitirdi. 26 Kasim 1934'te TBMM, çikardiii özel bir yasayla, Mustafa Kemal'e "Atatürk" soyadini verdi.

Dii siyasette "Yurtta sulh, cihanda sulh" ilkesini benimseyen Atatürk, Türkiye'nin baiimsizliiini ve toprak bütünlüiünü, dostluk antlaimalari, bölgesel paktlarla güvence altina aldi (Balkan Pakti, 1934; Sadabat Pakti, 1937).

Montreux Antlaimasi'yla (20 Temmuz 1936), Boiazlarin yeniden Türk savunma sistemi içine alinmasini, Fransizlara birakilan Hatay'in, Ankara Antlaimasi'yla anavatana katilmasini (7 Temmuz 1939) sailayip, yakalandiii siroz hastaliiinin hizla ilerlemesiyle 10 Kasim 1938'de istanbul'da Dolmabahçe Sarayi'nda öldü.

Naaii, istanbul'dan Ankara'ya taiinarak önce Etnografya Müzesi'ndeki geçici kabrine konuldu (21 Kasim 1938); ölümünün 15. yilinda da, büyük bir törenle Anitkabir'e aktarildi (10 Kasim 1953).

---

Etiketler : [ telgraf ] [ atatürk ] [ izmir ] [ erzurum kongresi ] [ osmanli devleti ] [ çanakkale cephesi ] [ 31 mart olayi ] [ meb ] [ reform ] [ Birinci Dünya Savaii ] [ 31 mart olay ] [ birinci dünya savaii ] [ memur ] [ mudanya mütarekesi ] [ alkan ] [ meirutiyet ] [ anakkale cephesi ] [ edirne ] [ VELiAHT ] [ VATAN VE HÜRRiYET CEMiYETi ] [ heyet-i temsiliye ] [ amasya protokol ] [ birinci inönü savaii ] [ damat ferit ] [ 1920 ] [ rüitiye ] [ hukuk ] [ lozan antlaimasi ] [ kedi ] [ ilkeler ] [ çanakkale ] [ anakkale ] [ büyük taarruz ] [ defi ] [ isyan ] [ bakir ] [ BAKIR ] [ vatan ] [ kitaplar ] [ birinci inönü ] [ padiiah ] [ sevr antlaimasi ] [ ikinci meirutiyet ] [ mondros ] [ sivas kongresi ] [ mareial ] [ 9 eylül ] [ uygarlik ] [ TBMM ] [ yolculuk ] [ ittihat ve terakki ] [ misak-i milli ] [ Osmanli Devleti ] [ balkan sava ] [ HATAY ] [ mondros ateikes ] [ 31 mart ] [ askerlik ] [ balkan savaii ] [ OSMANLI DEVLET ] [ antlaimalari ] [ vahdettin ] [ OSMANLI DEVLETi ] [ sadrazam ] [ havza ] [ trablusgarp savaii ] [ trablusgarp ] [ trablusgarp sava ] [ yildirim ] [ YILDIRIM ] [ temsilci ] [ sadabat pakti ] [ hastalandi ] [ hastaland ] [ sadabat pakt ] [ ölümünü ] [ yunanlilarin ] [ bailadiysa ] [ gali ] [ devrimle ] [ anav ] [ iuba ] [ latife ] [ zübeyde ] [ uygarl ] [ anavatan ] [ TÜRKLER ] [ ATATÜRK ] [ sevr ] [ ittihat ] [ afet ] [ ahmet ] [ atatÜrk ] [ 29 ekim ] [ umumiye ] [ balkan ] [ haziran ] [ ANTLAiMALAR ] [ LOZAN ANTLAiMASI ] [ MUDANYA MÜTAREKESi ] [ yükselti ] [ gümrük ] [ rumeli ] [ kurucu ] [ ÇANAKKALE ] [ ANAKKALE ] [ STRATEJi ] [ STRATEJ ] [ erit ] [ tbmm ] [ samsun ] [ mustafa kemal ] [ mustafa ] [ siyaset ] [ bolu ] [ ankara ] [ cumhurbaikani ] [ kemal ] [ türkler ] [ 8 mart ] [ anayasa ] [ 1 nisan ] [ devrimler ] [ akdeniz ] [ emu ] [ örgütlenme ] [ strateji ] [ 18 mart ] [ sadabat ] [ mudanya ] [ disiplin ] [ tatürk ] [ suba ] [ 23 nisan ] [ dostluk ] [ HUKUK ] [ soya ] [ nba ] [ kudüs ] [ mebusan meclisi ] [ cephe ] [ erzurum ] [ Lozan ] [ boianma ] [ ayrilik ] [ 1 NiSAN ] [ vAHDETTiN ] [ Vahdettin ] [ Atatürk ] [ yurtta ] [ montr ] [ damat ferit paia ] [ tekirdai ] [ etnografya müzesi ] [ tekirda ] [ katilar ] [ fransizlar ] [ BOiANMA ] [ ikinci me_rutiyet ] [ hatay ] [ amasya ] [ talat paia ] [ damat ] [ manas ] [ 1 nisa ] [ balk ] [ ankara antlaimasi ] [ balkan pakti ] [ balkan pakt ] [ ulusal ] [ bölgesel ] [ 19 mayis 1919 ] [ mondros ate_kes ] [ iark ] [ Ahmet ] [ anüs ] [ ONAY ] [ diyarbakir ] [ olu t ] [ p c ] [ Birinci Dünya Sava ] [ AN MUS ] [ birinci dünya sava ] [ meclis ] [ yaiin ] [ iZM ] [ MUDANYA MÜTAREKES ] [ kazim karabekir ] [ damat ferit pa_a ] [ çerkes ] [ Türkler ] [ lozan ] [ huku ] [ yunanlilar ] [ Sofya Askeri Ateieliii ] [ DOSTLUK ] [ ittihat ve Terakki Cemiyeti ] [ ttihat ve Terakki Cemiyeti ] [ pip ] [ ANKARA ] [ latife hanim ] [ an mus ] [ gazi ] [ talat pa_a ] [ türkiye büyük millet meclisi ] [ atatür ] [ nisan 1 ] [ Latife Hanim ] [ Balkan savaii ] [ Balkan sava ] [ antlaimalar ] [ hareket ordusu ] [ etnografya ] [ pakt ] [ vatan ve hürriyet ] [ hürriyet ] [ 1913 ] [ cepheler ] [ erkes ethem ] [ cerkes ] [ ali fuat cebesoy ] [ Dirili ] [ SEVR ANT ] [ meiruti ] [ sofya ] [ 10 aiustos 1920 ] [ bildiri ] [ dolma ] [ gelibolu ] [ yildiz sarayi ] [ mudanya mütarekes ] [ bitlis ] [ kita ] [ uygarli ] [ SOYA ] [ vza ] [ kazim ] [ atat ] [ ozan ] [ BOiAZLAR ] [ dirili ] [ UYGAR ] [ osmanli devlet ] [ karya ] [ derne ] [ von sanders ] [ MUDANYA ] [ birinci dünya ] [ kudi ] [ t fe ] [ BALKAN ] [ pekii ] [ cemiyet ] [ akü ] [ Akı ] [ nasti ] [ uygar ] [ inar ] [ kıta ] [ vali ] [ ismet ] [ ATAT ] [ temsilciler ] [ kuvay-i milliye ] [ cumhurba ] [ azim ] [ padi ] [ atilar ] [ kazim karabekir paia ] [ CANAKKALE ] [ ittihat ve terakki cemiyeti ] [ sakarya meydan sava ] [ VELIAHT ] [ OSMANLI D ] [ akı ] [ inönü ] [ itilaf ] [ 2 eylül ] [ ittihat ve Terakki ] [ protokol ] [ ahy ] [ refet ]