I. Dünya Savaii'ndan önce Musul bölgesi, petrolleri dolayisiyla, ingiltere, Fransa, Almanya ve hatta Birleiik Ame-rika arasinda rekabet konusu olmui, lakin 1916 Sykes-Picot anlaimasi ile bu bölge Fransa'ya birakilmiiti. 1920 Nisanindaki San Remo Konferansi'nda Fransa, kendisini Orta Doiu'da desteklemesine kariilik, burasini ingiltere'ye birakmiiti.

Lozan Konferansi'nda Türk-Irak sinirinin çizilmesi meselesi görüime konusu olduiu zaman, Türkiye, Musul ve Süleymaniye bölgeleri halkinin büyük çoiunluiunun Türk olmasi nedeniyle, buralarin Türk sinirlari içine katilmasi gerektiiini ileri sürmüi ve Irak adina, mandater devlet olarak, ingiltere de buna itiraz etmiiti. Bunun üzerine Lozan Antlaimasi'nin 3. maddesiyle, bu meselenin çözümü, dokuz ay içinde bir sonuca ulaitirilmak üzere, Türk-ingiliz ikili görüimelerine birakilmiiti. Bu görüimeler 19 Mayis 1924'de istanbul Konferansi ile bailadi ve 5 Hazirana kadar devam etti.

Taraflar, Lozan'daki tutumlarinda bir deiiiiklik yapmadiklari için, bir uzlaimaya varmak mümkün olmadi. Türkiye, yine Musul ve Süleymaniye'nin Türk sinirlari içinde kalmasinda israr etti. ingiltere ise bu fikre yanaimadiii gibi, üstelik Hakkari ilinin dinsel çoiunluiunun Süryani olduiunu, Süryanilerin ise Irak'a göç etmeleri dolayisiyla, Hakkari'nin de Irak'a katilmasi gerektiiini ileri sürdü.

istanbul Konferansi'nin sonuçsuz kalmasi ve özellikle Türkiye'nin tutumunu yumuiatmamasi üzerine, ingiltere Türk-Irak sinirlari bölgesinde sinir olaylarini kiikirtip, burada kariiikliklar çikarmaya bailadi. Bu durum Türk-ingiliz münasebetlerinin gerginleimesine sebep oldu.

Yine Lozan Antlaimasi'na göre, ikili görüimeler baiarili sonuç vermezse, mesele Milletler Cemiyetine havale edilecekti. Milletler Cemiyeti 1924 Eylülünde meseleyi ele aldi. Türkiye Musul ve Süleymaniye bölgelerinde plebisit/halk oylamasi yapilmasini teklif ettiyse de, ingiltere buna yanaimadi. Öte yandan, Milletler Cemiyeti Musul meselesi hakkinda inceleme yapip, rapor vermek üzere bir komisyon teikil etti.

Komisyon raporunu Milletler Cemiyetine 1925 Eylülünde sundu. Rapor, Musul'un Irak'a katilmasi gerektiiini ve ayrica Kürtlerin, haklarinin da garanti altina alinmasini tavsiye ediyordu. Bu sirada ingiltere Milletler Cemiyetinde hakim durumda olduiu için, Milletler Cemiyeti Konseyi de bu tavsiyeyi aynen kabul etti. Komisyon raporu Hakkari'yi Türkiye'ye birakmiiti.

Milletler Cemiyeti Konseyi'nin karari Türkiye'de büyük bir tepki yaratti ve ingiliz aleyhtarliiinin yeniden kuvvetlenmesine sebep oldu. Hatta Türk basini bir Türk-ingiliz savaiindan bile söz etti. Lakin Türk Hükümeti daha ileriye gidemedi. Çünkü, yillarca süren savaitan yeni çikilmiiti ve tekrar savaimak kolay deiildi. Kaldi ki, içeride çözüm bekleyen bir sürü ekonomik ve sosyal meseleler vardi. Bu sebeple, 5 Haziran 1926'da ingiltere ile bir anlaima imzalayarak Milletler Cemiyeti kararini kabul etti. Bu antlaima, bugünkü Türk-Irak sinirini çizmii ve Musul buhranini sona erdirmiitir.

Musul buhrani, Türkiye ile Sovyet Rusya'yi birbirine daha fazla yaklaitirmiitir. Çünkü Sovyetler, Locarno Anlaimalarinin imzasindan hiç hoinut kalmamiilardi. Bunun içindir ki, sinirlarini çevreleyen devletlerle saldirmazlik antlaimalari imzalama yoluna gitmiilerdir.

Milletler Cemiyeti Konseyi'nin, komisyon raporunu kabul ettiiinin ertesi günü, 17 Aralik 1925'de Paris'te Türk-Sovyet Dostluk ve Saldirmazlik Pakti imza edilmiitir. Milli Mücadele sirasinda olduiu gibi, ingiltere ile münasebetlerin gerginleimesi, Türkiye'yi Sovyet Rusya'ya tekrar yaklaitiriyordu.

---

Etiketler : [ mani ] [ kürt ] [ selen ] [ GÖÇ ] [ roller ] [ göç ] [ dat ] [ 1920 ] [ lozan antlaimasi ] [ milletler cemiyeti ] [ milli mücadele ] [ musul ] [ süryani ] [ rapor ] [ antlaimalari ] [ süleymaniye ] [ nisan ] [ Rusya ] [ rusya ] [ kiikirtip ] [ gitmiilerdi ] [ desteklemesine ] [ picot ] [ içindi ] [ arno ] [ nisanindaki ] [ remo ] [ sykes ] [ eylül ] [ haziran ] [ ANTLAiMALAR ] [ LOZAN ANTLAiMASI ] [ petrol ] [ konferans ] [ MiSYON ] [ tutumlar ] [ pic ] [ kürtler ] [ millet ] [ musul sorunu ] [ PETROL ] [ istanbul konferansi ] [ istanbul konferans ] [ dostluk ] [ Lozan ] [ 1924 ] [ okuz ] [ irak siniri ] [ sovyetler ] [ KÜRT ] [ rekabet ] [ siniri ] [ iran ] [ kÜrt ] [ lozan ] [ DOSTLUK ] [ pip ] [ antlaimalar ] [ pakt ] [ imza ] [ 17 aralik ] [ süleyman ] [ vale ] [ süryaniler ] [ ozan ] [ anlaimalar ] [ lozan konferansi ] [ lozan konferans ] [ tekli ] [ teklif ] [ irak ] [ göc ] [ cemiyet ] [ locarno ] [ raporu ] [ SİK ] [ mese ] [ MISYON ] [ 20 nisan ] [ sovyet rusya ]