Azerbaycan, tarih sahnesinde M.Ö. 6. asirdan itibaren görülmeye bailar. Jeopolitik durumu itibariyle, devamli istilalara uiramii ve çeiitli devletlerin hakimiyeti altinda kalmiitir. Bu bölgede kurulan ilk devlet, Ahameni Komutani Sahrap Atropates'in temellerini attiii kralliktir. Atropates Kralliiinin ismi zamanla deiiiikliklere uiramii, Sasanilerce Azurbeycan, Süryanilerce Azerbaigan olarak isimlendirilmiitir. Türkler ve iranlilar ise bölgeye Azerbaycan ismi vermiilerdir.

Atropetes Kralliiindan sonra bölgeye sirasiyla Selevkoslular, Ermeniler, Romalilar ve Sasaniler hakim olmuilardir. Türklerin buraya esasli yerleimeleri M.S. 4. ve 5. asirlarda olmuitur. Daha sonra Sasani Hükümdari Nuiirevan bölgeye iranlilari yerleitirme politikasini takip etmiitir. Yedinci asirdan itibaren büyümeye bailayan islam devleti Azerbaycan'i fethe bailadi. Bu fetih hareketi, 643'te bölge tamamen Müslümanlarin hakimiyeti altina geçmesiyle tamamlandi.

Daha sonra Abbasiler burayi Türk emirler vasitasiyla idare ettiler. Abbasi Devletinin yikilmasiyla, bu topraklarda birtakim yerli hanedanlar beylik kurdular. Yedinci asirdan itibaren Selçuklu Akincilari Azerbaycan'a girdiler. Fakat burada kesin bir hakimiyet tesis edemediler.

1015-1016'dan sonra buraya Oiuz boylari yerleimeye bailadi. 1043 senesinde Tuirul Bey, amcasi ve amcaoilunu buraya fethe gönderdiyse de, Bizanslilarla uzun süren çarpiimalardan bir netice alinamadi. Azerbaycan'in kesin Selçuklu hakimiyeti altina girmesi Sultan Alparslan devrinde olmuitur.

Azerbaycan, 12. ve 13. asirlar arasinda Atabegler ve Harezmiahlarin hakimiyeti altina girdi. Daha sonra Moiollar, bölgeye 1320'de girmeye bailadi. Cengiz'in burada hakimiyeti kisa sürdü, Cengiz'in ölümünden sonra Azerbaycan Cuci milletinin istilasina uiradi. Onlardan sonra iranlilarin hakimiyetine giren Azerbaycan, bir süre sonra da Altinordu Devletinin hakimiyetine girdi.

On altinci asrin ilk yarisina kadar bu istilalar devam etti. Azerbaycan'a ilk Osmanli seferi ise 16. asirdan itibaren bailadi. Yavuz Sultan Selim Han Safevilerle olan savailari esnasinda, 1514'te Tebriz'i aldiysa da, iehir tekrar Safevilerin eline geçti. 1534'te Kanuni Sultan Süleyman Han Tebriz'i aldi ve ertesi sene bütün Azerbaycan'i fethetti. 1555'te çikan kariiiklik sonucu Azerbaycan tekrar Safevilere bailandi. Sultan Üçüncü Murad Han devrinde tekrar Osmanlilarin eline geçti.

1539'dan sonra Azerbaycan'da muhtelif hanliklar kuruldu. Bunlarda kargaialik; 19. asra kadar devam etti. Bu asirda bazi kalkinma hareketleri bailadiysa da, sonuçlari ancak 20. asrin bailarinda görüldü. Nihayet, 28 Nisan 1920'de kizilordunun istilasi ile Sovyet rejimi ilan edildi. Azerbaycan bugünkü statüye gelene kadar, Gürcüler-Ermeniler ile birlikte Kafkasya federasyonu ieklinde idare edildi.

5 Aralik 1936'da topraklarinin bir kismi Ermenilere bir kismi da Gürcülere verildi. Böylece Kafkasya'da kalan Azerbaycan topraklari üzerinde Gürcistan, Ermenistan ve Azerbaycan olmak üzere Rusya'ya baili üç cumhuriyet kuruldu.

Komünistlerin istilasi sirasinda, milletin arasina bozuk fikirler yerleimeye bailadi. Bu arada islamiyeti bozucu, reformist fikirler de geliiti. Millet, bu reformistler ile komünistler arasinda iaiirdi ve komünizme karii yapilan baikaldirmalar bailadi. Ancak bunlar her defasinda çok kanli olarak kizilordu tarafindan bastirildi. Komünistlere karii 56 iiddetli isyan olmuitur.

1989'da Rusya'da bailayan Glasnost ve Prestroika politikasi ile Kuzey Azerbaycan'da maddi ve manevi deierlere dönüi bailadi. Ermenilere verilen bölgeleri geri almak için ayaklanmalar oldu. 1990'da baiimsizliiini ilan eden Azerbaycan Cumhuriyetine giren Kizilordu, ülkeyi baitan baia kana buladi.

Sovyetler Birliii, bir süre baiimsizliiini ilan etmeye çaliian cumhuriyetlerine karii baskisini sürdürdü ise de, Aiustos 1991'de Azerbaycan, Letonya, Estonya ve Litvanya baiimsizliklarini ilan ettiler. Bunlari diier Türk devletleri takip etti. Azerbaycan ile Ermenistan arasinda Karabai yüzünden çikan savai devam etmektedir. 1992 ortalarinda yapilan seçimleri kazanan Halk Cephesi lideri Ebulfeyz Elçibey devlet baikani oldu.

---

Etiketler : [ kalkinma ] [ kanuni ] [ kanuni sultan süleyman ] [ reform ] [ jeopolitik ] [ büyüme ] [ sin s ] [ Türk Devletleri ] [ 1920 ] [ statü ] [ lala ] [ isyan ] [ islam ] [ moiollar ] [ süryani ] [ bizans ] [ Ermeni ] [ selçuklu ] [ 1989 ] [ islamiyet ] [ romalilar ] [ abbasiler ] [ ceph ] [ bailadiysa ] [ iranlilarin ] [ krallik ] [ olmuilardi ] [ TÜRKLER ] [ murad ] [ ates ] [ sasani ] [ alparslan ] [ sultan alparslan ] [ u ak ] [ baiimsizlik ] [ ermeni ] [ Abbasiler ] [ selim ] [ ermenistan ] [ iSLAMiYET ] [ türk devletleri ] [ türkler ] [ KANUNi ] [ elif ] [ hanedan ] [ asr ] [ osmanlilar ] [ HAREZM ] [ cephe ] [ TÜRK DEVLETLERi ] [ harezm ] [ enes ] [ azerbaycan ] [ sovyetler ] [ romal ] [ komünizm ] [ komünist ] [ yavuz sultan selim ] [ tuirul bey ] [ altinordu ] [ fetih ] [ SELiM ] [ tuirul ] [ asil ] [ t re ] [ TÜRK DEVLET ] [ i murad ] [ TÜRK DEVLETLER ] [ akincilar ] [ kafkas ] [ Türkler ] [ abbasi ] [ türk devlet ] [ atro ] [ nisan 1 ] [ Selim ] [ kafka ] [ moiol ] [ bizanslilar ] [ pres ] [ kanuni sultan ] [ beylik ] [ süleyman ] [ gürcistan ] [ ilo ] [ ermeniler ] [ süryaniler ] [ abba ] [ yavuz ] [ karga ] [ türk devletler ] [ uii ] [ selcuklu ] [ moi ] [ harezmi ] [ HAREZMi ] [ emirler ]