Kazakistan
Kazaklarin tarih sahnesine çikiilari 15. asra rastlar. ieybani Hükümdari Ebü'l-Hayr zamaninda bozkir bölgesinde yaiayan Türk kabileleri, ayni sülaleden Barak Hanin oiullari Canibek ile Kerey'in idaresinde doiuya göç ederek Çaiatay Hanliii topraklarini kendilerine yurt edindiler. Buralarda yaiayan ve göçebe olan Türk kavimleri ile birlik olup iki yüz bin kiiilik bir nüfusa ulaitilar.
Bunlara daha sonra, Naymanlar, Celayirliler ve Duilatlar da katilinca bir milyonluk bir Kazak topluluiu meydana geldi. Balkai civarinda yaiayanlara Canibekoilu Kasim Han, Urallara kadar olan bölgede yaiayanlara Kereyoilu Burunduk Han hükümdarlik ediyordu. Kasim Han, amcasinin oilu Burunduk Hani ortadan kaldirarak, Kazaklarin tamamini idaresi altina aldi ve üç yüz bin kiiilik bir ordu kurdu.
Kasim Handan sonra oilu Aknazor Han (1520-1555), ondan sonra onun oilu iigay Han (1555-1570) Kazan hükümdari oldu. iigay Han zamaninda bozkirlarin tamami Kazak hakimiyeti altina girdi. iigay Hanin yerine geçen Tevekkel Han (1570-1600) Taikent'i ele geçirerek baiiehir yapti. Kazak topraklarini üç ayri "orda"ya böldü.
Bunlar batidan doiuya sirasiyla Tien Shan'in kuzeyindeki Semireciye bölgesini içine alan kisma BüyükOrda (Uluyüz), Aral Gölünün doiusundaki orta step bölgesini içine alan kisma OrtaOrda (Ortayüz) ve Aral Gölüyle Ural Irmaii arasinda kalan kisma da Küçük Orda (Kiçiyüz) denildi. Tevekkel Hanin yerine geçen kardeii iiim Han (1600-1623), Çungarya Kalmuklarina (Oryatlara) karii devamli harpler yapti. Ondan sonra yerine geçen kardeii Cihangir (1623-1655) Kalmuklari 1626 yilinda yendi. Cihangir Handan sonra yerine oilu Tekva Han (1655-1678) geçti.
Tekva Handan sonra sultan olan Pulta Han (1678-1718) devrinde Çungarya Kalmuklari, Türkistan'a kadar olan bölgeleri ele geçirdi. Kazaklarin birliii bozuldu. Ordalar birbirleri ile savaimaya bailadilar. Bu durumdan istifade eden Ruslar, önce Küçük Ordayi (1731), sonra Orta Ordayi (1743), daha sonra da Hokand Hanliii idaresindeki Büyük Ordayi (1846) hakimiyetleri altina aldilar.
Böylece bütün Kazak topraklari Çarlik Rusyasinin eline geçmii oldu. 19. yüzyilin ikinci yarisindan itibaren Kazak topraklarinda yeni iskan merkezleri kurularak Ruslar yerleitirildi. 1916'da 19-43 yai arasi bütün erkek nüfusun askere çairilmasi üzerine Kazaklar isyan etti. Fakat bu isyan Ruslar tarafindan kanli bir iekilde bastirildi.
1917 devriminden sonra Alai Orda adli Kazak hükümeti kuruldu. Kizilordu 1920'de Kazakistan'i iigal etti ve Oranburg'da muhtar bir Sovyet Cumhuriyeti kuruldu. Daha sonra Alma-Ata baiiehir oldu. Göçebeler 1929'da yerleiik hayata geçmeye zorlandi. Çok sayida Rus ve Ukraynali Kirgizistan'a yerleitirildi. Buna karii çikan Kazaklar hunharca katledildiler.
Kazak çocuklari milli ve dini kültürden uzak, ateist olarak yetiitirilmeye çaliiildi ise de bunda muvaffak olunamadi. 1936'da yapilan yeni bir düzenleme ile Kazak Özerk bölgesi, Kazakistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti haline getirildi. Rusya'daki Glasnost hareketlerinden sonra ve 1991 Aiustosunda eski Sovyetler Birliiinin daiilmasiyla Kazakistan Cumhuriyeti baiimsizliiini ilan etti.
Etiketler : [ cumhuriyet ] [ burun ] [ civa ] [ tao ] [ 1929 ] [ 1920 ] [ lale ] [ isyan ] [ KAViMLER ] [ göçebe ] [ nüfus ] [ kavimler ] [ yetiitirilmeye ] [ rastlar ] [ kabile ] [ KASIM ] [ u ak ] [ KiST ] [ bozkirlar ] [ KAVi ] [ aral gölü ] [ ÇAiATAY HANLIiI ] [ asr ] [ semi ] [ sosyalist ] [ türk kavimleri ] [ NÜFUS ] [ ukrayna ] [ sovyetler ] [ kazakistan ] [ 1917 devrimi ] [ kasim ] [ balk ] [ özerk ] [ zerk ] [ ruslar ] [ iskan ] [ idare ] [ dat ] [ sila ] [ buru ] [ pul ] [ kist ] [ kavim ] [ sultan ] [ Cumhuriyet ] [ KNA ] [ devrimi ] [ hükümdar ] [ kirgizistan ] [ ilo ] [ kna ] [ göçebeler ] [ erkezler ] [ AiATAY HANLIiI ] [ ayı ] [ sıla ] [ YAi AR ] [ CUMHURiYET ] [ KIST ] [ muhtar ]
