Libyainin bilinen ilk tarihi, ülkede mevcut maiara, harabe ve eski eserler üzerinde yapilan araitirmalara göre, M.Ö. 400 yillarinda yaiamii olan Berberilerle bailar. Eski Yunanlilar Libyainin en eski yerlileri olarak bilinen Berberilere, iLebulari ve ülkeye de iLebui diyorlardi. Zamanla bu kelime, iLibyai ieklinde söylenmiitir.

Berberiler, uzun müddet Fenikelilerin istilasinda kalmiilardir. Libya, bundan sonra birçok milletlerin istilasina uiradi ve pek çok medeniyetlerin tesirinde kaldi. Libyaiyi önce Kartacalilar, sonra Romalilar idareleri altina aldilar. Romalilar buraya iAfrikai adini verdiler. Bu isim yillar sonra bütün kita için söylenir oldu. Libya, bunlardan sonra 642 yilina kadar Vandallar ve Bizanslilarin istilasinda kaldi.

Mekkeide doian islam güneii, 642 yilinda Libyaiyi aydinlatarak, Afrika karanliiini ve Bizans zulmünü ortadan kaldirdi. Emevi ordulari bölgeyi bunlardan temizleyerek, islam dininin buralarda yayilmasina sebep oldu. Emevilerden sonra kurulan Abbasi Devletinin meihur halifesi Harun Reiid zamaninda, Libyaiya iIfrikiyei adi verildi ve devlete baili valilerce idare edildi.

Uzun yillar Abbasi hakimiyetinde kaldiktan sonra, 910 yilinda Fatimilerin iigaline uiradi. Kisa bir müddet sonra, önce Eyyubi Devletine daha sonra Memluklere bailandi. Libya 1551 yilina kadar Memluk sultanlarinin idaresi altinda kaldi. Ayni yillar, Osmanli Devletinin Asya, Avrupa ve Afrikaida fetihler yaparak zaferden zafere koituiu yükselme dönemidir.

Bir zamanlar ispanya ve Malta iövalyelerinin elinde inleyen Trablus, 1551 yilinda, meihur Kaptan-i derya Turgut Reis tarafindan fethedilmii ve Libya, Osmanli Devletine bailanmiiti. Libya, 400 yil Osmanli adaleti ve idaresi altinda huzur ve refah içinde yaiadi. Osmanli Devletine baili ayri bir il idi. Osmanli padiiahinin tayin ettiii valilerce idare edilir ve her yil devlete vergi verirdi. Fakat Osmanli Devletinin son zamanlarinda ii baiina geçen ittihat ve Terakki Partisinin beceriksizlikleri, üç kitaya yayilmii büyük Osmanli topraklarinin elden çikmasina sebep olduiu gibi, Libya da ayni akibete uiradi.

ittihat ve Terakkicilerin tecrübesiz ve bilgisiz idareleri sirasinda Libyaiya gerekli önem verilmedi. Dünyanin içinde bulunduiu siyasi buhranlar Afrikaida da kendisini göstermii ve italyanlar, Libyaiya saldirmiilardir. Bundan sonra Libya, diier Afrika ülkeleri gibi Avrupali milletlerin mücadele alani olmuitur. Nihayet 1911 yilinda Ouchy Antlaimasi ile ülke, italyanlarin eline geçti. Bu tarihten itibaren 1951 yilina kadar devam eden kargaialiklar dönemine girdi.

Libyaidaki mevcut azinliklarin liderleri olan Ahmed ei-ierif, M.idris ve M.ibn Ali el-Sanusi gibi emirler, Avrupalilara karii isyanlari bailattilar. Ülke içinde italyanlarla iiddetli çarpiimalar oldu. italyanlar birçok katliamlar yaptilar. Nihayet müttefiklerin yardimi ile 1951 yilinda yabancilarin idaresi son bularak Libya Kralliii kuruldu. 1953 yilinda Arap Birliiine ve 1955 yilinda da BMiye üye oldu.

Libya, 1963 yilinda on yönetim bölgesine ayrildi. Krallik, 1969ida meiruti krallik haline getirildi. Fakat çok geçmeden iki yil sonra ordu içindeki genç subaylar grubu ihtilal hazirliiina girdiler. O siralarda Türkiyeiyi ziyaret etmekte olan Kral idris devrildi. ihtilal sirasinda yüzbaii rütbesiyle Silahli Kuvvetler Komutani olan Kaddafi, ihtilalden sonra, önce baibakan ve sonra da devlet baikani oldu. Muammer Kaddafi, ülke yönetimini ele geçirdikten sonra iihtilal liderii olarak Libyaiyi yeni bir düzen içine soktu.

Arab-israil savaii neticesi parçalanan Arab Birliii yerine Misir ve onun yaninda yer alan Arap ülkelerine karii, Red Cephesini kurdu. Rusya ile yakin iliikiler içerisine girerek politikasini Moskovaiya paralel bir tarzda yürüttü. Kendisinin yazdiii ve sosyalist fikirlerini ihtiva eden Yeiil Kitab istikametinde bir Arap Birliii düiüncesine kapildi. Misir ile birleime çabasi boia çikinca Suriye ile birleime karari aldi.

1980ide, bir uranyum kaynaii olan Çad ile resmi olarak birleiti. Son olarak Tunus ile birleimeye teiebbüs edildiyse de, Misir birleimesi gibi baiarisizliia uiradi ve birçok kariiikliklar ortaya çikti. Libyaidaki ABD ve ingiltereiye ait üsler kapatildi. ABD ile kariilikli ticari misillemelerin ve Akdenizideki askeri sürtüimelerin arkasindan ABD uçaklari Trablusgarb ve Bingaziiyi bombaladi. Bu saldiri Kaddafiinin ülke içindeki yerini yeniden güçlendirdi (1986).

Libyainin Misir, Uganda ve Çadiin içiilerine kariimaya kalkiimasi üzerine, bu ülkelerde birçok silahli çatiima meydana geldi. Çadia gönderilen Libya kuvvetleri mailup olarak geri döndü. Kaddafi, Castro politikasini Afrika kitasinda benzeri bir iekilde tatbik ederek Libyaidaki birçok müesseseleri devletleitirmii ve hür dünya ülkeleri ile olan iliikilerini gerginleitirmiitir. 1986idan itibaren Amerikainin Petrol ve havacilik sektörlerine uyguladiii ambargo, büyük ekonomik sikintiya yol açti. 1990 yilinda Kaddafi, Amerika ile iliikilerini geliitirmeye bailadi.

---

Etiketler : [ osmanli devleti ] [ MEDENiYETLER ] [ vergi ] [ beceri ] [ ispanya ] [ nikel ] [ uranyum ] [ havacilik ] [ isyan ] [ uçak ] [ islam ] [ padiiah ] [ bizans ] [ ittihat ve terakki ] [ Osmanli Devleti ] [ OSMANLI DEVLET ] [ libya ] [ OSMANLI DEVLETi ] [ memluk ] [ medeniyet ] [ Rusya ] [ rusya ] [ paralel ] [ islam dini ] [ afrika ] [ romalilar ] [ kartacalilar ] [ fenikeliler ] [ PARALEL ] [ ceph ] [ kartaca ] [ gali ] [ berberiler ] [ krallik ] [ yerlileri ] [ kirlerin ] [ fenikelilerin ] [ ittihat ] [ Emeviler ] [ medeniyetler ] [ petrol ] [ EMEViLER ] [ EMEVi ] [ EMEV ] [ tunus ] [ emeviler ] [ malta ] [ italyan ] [ iövalye ] [ emev ] [ üye ol ] [ valye ] [ ye ol ] [ halife ] [ akdeniz ] [ millet ] [ PETROL ] [ NiKEL ] [ sosyalist ] [ kova ] [ suba ] [ vali ] [ azinlik ] [ mekke ] [ cephe ] [ israil ] [ SiYASi ] [ memlukler ] [ ittihat ve terakki partisi ] [ çatiima ] [ TUNUS ] [ adalet ] [ ihtilal ] [ romal ] [ gut ] [ fetih ] [ SURiYE ] [ vandallar ] [ t re ] [ i_ devri ] [ anus ] [ uçaklar ] [ suriye ] [ DEN Z ] [ övalye ] [ MiT ] [ idare ] [ sirt ] [ DERi ] [ slam ] [ Ai I ] [ 969 ] [ yunanlilar ] [ abbasi ] [ sultan ] [ gazi ] [ fenike ] [ tayin ] [ 1969 ] [ 1980 ] [ meiruti ] [ kaptan ] [ bizanslilar ] [ malt ] [ deri ] [ maiara ] [ kita ] [ e vergi ] [ Kova ] [ Fenikeliler ] [ siyasi ] [ ak l ] [ abba ] [ osmanli devlet ] [ karga ] [ emevi ] [ iiDE ] [ t fe ] [ MİT ] [ fii ] [ ambargo ] [ atiima ] [ afii ] [ cadi ] [ DERİ ] [ ibn ] [ İĞDE ] [ derİ ] [ GALi ] [ i isyanlar ] [ idris ] [ e devlet ] [ Attila ] [ iahin ] [ AĞ I ] [ sırt ] [ padi ] [ iSRAiL ] [ CADI ] [ SIYASI ] [ Suriye ] [ GALI ] [ emirler ] [ SURIYE ] [ OSMANLI D ] [ is devri ] [ isyanlar ] [ ittihat ve Terakki ] [ bilgisiz ] [ sektörler ] [ ambar ]