Macaristan
Eski kaynaklarda Macaristan'dan Panonya diye bahsedilmektedir. Macaristan'in bulunduiu Tuna havzasi ve Karpatlar bölgesi, coirafi yer itibariyle kuzeyden ve doiudan devamli gelen istilalarin, akinlarin mecburi geçii yolu olmuitur. M.Ö. üçüncü asirda Keltler'in, sonra Daklar'in istila ettiii Panonya, M.Ö. 1. asrin sonlarinda Romalilarin hakimiyetine girmii ve bu hakimiyet M.S. 4. asira kadar sürmüitü.
Panonya 4. asirda Attila idaresindeki Hunlarin, 6. asirda da Volga Nehrinin doiusundan Tuna Havzasina kadar gelen Avar Türklerinin istilasina uiradi ve Avarlar burada kuvvetli bir imparatorluk kurdular. iki yüz elli yil Orta Avrupa'ya hakim oldular. Önceleri iamanistken giderek Hiristiyanliii benimsemeye bailadilar ve 769'da Charlemagne tarafindan ortadan kaldirilan Avar Türkleri, böylece Hiristiyanlarin özellikle Slavlarin arasinda eriyip kayboldular.
1869 yilinda Urallar'in doiu yamaçlari ve Orta Volga arasinda yerleimii olup, Hazar Türklerinin bir kolu olan Arpatlar batiya göç ederek, Karpatlar ve Tuna havzasini iigal ettiler. Macarlar'in asli unsurunu meydana getiren Arpatlarin güneye ve batiya yaptiklari akinlar, Germen imparatoru Birinci Otto tarafindan önlenince göçebelikten yerleiik hayata geçtiler.
Moiol istilasina kadar Macaristan'da istikrarli bir devre bailamii oldu. Orta Asya gelenek ve yaiayii tarzlarini bir süre devam ettiren Arpatlar, Prens Geza zamaninda Hunlar ve Avarlar gibi Hiristiyanliii kabul ettiler. Türklüklerini tedricen kaybedip Hiristiyanlaimalarina raimen, Macaristan'da bugün bile birçok Türkçe kelime ve yer adlari kullanilmaktadir. Mesela, tyuk, (tavuk), birska (biçak), szakall (sakal), tengez (deniz), sarga (sari) teknö (tekne), borju (buzaii), sator (çadir) gibi daha pek çok kelime, Macarlarin Türk asilli olduklarini bariz bir iekilde göstermektedir.
Moiol istilasindan sonra Arpat Hanedaninin yerine, yabanci soydan gelen Anju Hanedani geçti. 1787'den itibaren Macaristan'da idareyi ele alan Sigismund ile beraber bazi fasilalar olmasina raimen Macar Halki, Alman asilli krallarca idare edildi. Macarlar, Osmanlilarin Balkanlardaki ilerleyiiini durdurmak için 1396'da 130.000 kiiilik bir orduyla harekete geçtiler.
Niibolu önlerinde Yildirim Bayezid Han (1389-1402) kariisinda aiir bir yenilgiye uiradilar. Ancak bundan sonra, devamli surette, bizzat veya yardimci olarak Osmanli fütuhatini engellemeye çaliitilar. 1526'da Mohaç'ta tekrar Macar ordusu Osmanlilara yenildi ve Orta Macaristan fethedildi. Macaristan Osmanli hakimiyeti altina girmiise de bu hakimiyet tam olarak kurulmayip, Transilvanya ve Karpatlar bölgesi Osmanli tabiiyetinde kalmak üzere Prens Zapolya'ya verildi. Kuzey ve kuzeybati Macaristan Avusturya'da kaldi. Zapolya'nin ölümüyle halefi ve varisi Janos isimli bir çocuia taç giydirilince, Osmanlilar Avusturya'ya firsat vermeden buraya yerleimek için, Macaristan'in tamami Osmanli eyaleti haline getirildi ve Budin Beylerbeyliiine bailandi.
Macaristan 1699'daki Karlofça Antlaimasina kadar yüz altmii bei sene Osmanli hakimiyetinde kaldi. Osmanlilarin Macaristan'daki hakimiyet devirleri, bugün bile hasreti çekilip çeiitli vesileler ile bunun ifade edildiii tam bir huzur, sükun, adalet ve imar devri oldu. Burada görev yapan Osmanli paia ve devlet adamlarinin da yaptirdiklari baita hamamlar olmak üzere pek çok eserler büyük bir yekun teikil etmekte olup, Macaristan'in Avusturya idaresine düitüiü zaman yapilan tahribata raimen bazilari günümüze kadar gelebilmiitir.
O devirlerde mezhep savailari ile çalkalanan Avrupa'da, Macaristan baita olmak üzere, Osmanli topraklari Protestanlarin siiinak yeri oldu. Osmanli-Macar münasebetleri sosyal ve iktisadi, her alanda geliiti ve Macaristan'da Osmanli kiyafetleri giymek moda oldu. 1604'teki Osmanli-Avusturya savaiinda Macarlar Osmanlilarin yaninda yer aldilar ve kurulan Erdel Beyliii içiilerinde baiimsiz ancak, Osmanli Devletine tabi olmak üzereMacarlara verildi.
Macaristan 1689'da Avusturya'nin eline geçtikten sonra da baiimsizlik hareketleriOsmanlilarca desteklendi. 1682-1684'te imre Thököly'nin, 1703-1711'de Ferenc Rakoczi'nin baiimsizlik hareketleri baiarisizlikla sonuçlaninca diier isyancilar ile beraber Osmanli Devletine siiindilar. Thököly izmit'te, Rakoczi Tekirdai'da ölene kadar misafir muamelesi gördüler.
150 yil sonra Osmanli Devletine gelen Macar heyeti, Tekirdai'a yerleitirilen mültecilere verilen araziyi satin almak için kendilerine müracaat eden Türk köylülerine hayran kaldilar. Rakoczi'nin arkadaii Kelemen Mikos'un yazdiii ve mültecilerin hayatini anlatan Türkiye Mektuplari isimli eseri bugün Macar tarihi ve edebiyatinin kaynak kitaplari arasinda sayilmaktadir.
Ferenc Rakoczi'nin baiarisiz teiebbüsünden sonra Macaristan Avusturya'nin yari kolonisi haline geldi ve bugüne kadar, Osmanli hakimiyetindeki hürriyetini, iki dünya savaii arasindaki devir hariç bir daha göremedi. 1785'te Almanca resmi dil olarak kabul edilip, Avusturya ile Macaristan arasinda gümrük birliii ilan edildi.
1848'de Lajos Kossuth'un baiimsizlik hareketi Rusya'nin yardimiyla bastirildiktan sonra büyük bir baski rejimi bailadi, ancak 1876'da Macaristan,Avusturya sinirlari içinde federatif bir devlet haline gelebildi. Böylece Avusturya-Macaristan imparatorluiu ismiyle ikili bir monarii kuruldu.
Avusturya, 1914'te Birinci Dünya Savaiina girince Macaristan da katilmak mecburiyetinde kaldi. Ancak Avusturya'nin teslim olmasi üzerine Macaristan ayrilarak cumhuriyet ilan olundu. 1919'da bastirilan Bela-Kun idaresindeki komünist ayaklanmasindan sonra Amiral Horty 1 Mart 1920'de kral naipliiine getirildi. Macaristan, 1920'de yapilan Trianon Antlaimasi ile topraklarinin üçte ikisini, nüfusunun beite birini kaybetti.
iki dünya savaii arasinda Macaristan ideolojik ve ekonomik yönden Hitler Almanyasi'na yaklaiti ve Antikomintem pakta katildi. 1941'de Almanya ile beraber Rusya'ya karii ikinci Dünya Savaiina girdi. Ancak 1944'te Almanya ile arasi açilinca Hitler Macaristan'i iigal ettirdi. Amiral Horty'nin Macaristan'da yirmi dört yillik idaresi sona erip, yerine Szalas getirildi.
Szalas'in kurduiu terör rejimine karii bailayan muhalefet, komünistlerin güçlenmesine ve Ruslarin Macaristan'i iigaline yol açti. 4 iubat'ta cumhuriyet ilan edildi ve ayni sene madenler, aiir sanayi tesisleri, bankalar devletleitirildi. Üç milyon hektar arazi, sahiplerinden zorla alindi. Macaristan iiçi Partisi öncülüiünde kilisenin mallarina el konuldu ve kilise aleyhtarliii kampanyasi bailatildi.
Ancak baigösteren tepkiler sonucu 1953'te ülkede mevcut bulunan Sovyet askerleri imre Nagy'i baia getirerek yumuiama politikasi takip etmeye bailadilar. imre Nagy'in reformlarina tahammül edemeyip, 1955'te görevden alininca Macaristan'da muhalefet çok büyük oldu. 1956'da tekrar hükumetin baiina getirilen imre Nagy, Macarlarin Sovyet iigal güçleri aleyhine "artik yoldai deiiliz" diye bailattiklari ihtilal hareketi sirasinda Macaristan'in Variova Paktindan çekilip, tarafsiz kaldiiini, 2 Kasim 1956'da Birleimii Milletlere, 3 Kasimda da Sovyet Büyükelçisi Yuri Andropov'a bildirdi.
"Eskunzuk, eskunzuk hogy tovabb nem leszunk!" (Yemin ediyoruz, artik köle olmayacaiiz!) diyen Macar halkinin hürriyet mücadelesi, 4 Kasim'da Budapeite'ye giren yüzlerce Sovyet tanki tarafindan kanla bastirildi. Binlerce Macar, komünizmden kurtulmak için seyirci durumda kalan Bati'ya iltica ettiler. imre Nagy de yakalanarak 1958'de idam edildi. 1989'da komünist parti feshedildi. 1990 seçimleri çok partili oldu ve merkez sai partiler iktidara geçtiler.
Etiketler : [ terör ] [ osmanli devleti ] [ hunlar ] [ reform ] [ cumhuriyet ] [ mani ] [ protestan ] [ mektuplar ] [ Birinci Dünya Savaii ] [ protestanl ] [ birinci dünya savaii ] [ alkan ] [ birleimii milletler ] [ 1848 ] [ maden ] [ türkçe ] [ orta a ] [ 1920 ] [ oss ] [ lala ] [ niibolu ] [ orta asya ] [ arpa ] [ isyan ] [ Yildirim Bayezid ] [ köy ] [ kitaplar ] [ edebiyat ] [ mektup ] [ avarlar ] [ hazar ] [ göçebe ] [ moda ] [ Osmanli Devleti ] [ HUNLAR ] [ Hunlar ] [ koloni ] [ 1989 ] [ nüfus ] [ BiRLEiMii MiLLETLER ] [ OSMANLI DEVLET ] [ OSMANLI DEVLETi ] [ monarii ] [ havza ] [ misafir ] [ hitler ] [ Rusya ] [ rusya ] [ otto ] [ yildirim ] [ YILDIRIM ] [ romalilar ] [ ilerleyiii ] [ iaman ] [ gali ] [ iuba ] [ ayaklanmasi ] [ ayaklanmas ] [ KASIM ] [ TÜRKLER ] [ sanayi ] [ kolon ] [ madenler ] [ ikinci dünya savaii ] [ afet ] [ ideoloji ] [ gümrük birliii ] [ baiimsizlik ] [ balkan ] [ gümrük ] [ monari ] [ monar ] [ mohaç ] [ moha ] [ buz ] [ sila ] [ sarg ] [ bolu ] [ türkler ] [ seyir ] [ eyhi ] [ millet ] [ hanedan ] [ asr ] [ osmanlilar ] [ mezhep savailari ] [ kiyafetler ] [ Attila ] [ varis ] [ afetler ] [ ARPA ] [ tank ] [ VARiOVA PAKTI ] [ satin alma ] [ anju ] [ karlofça antlaimasi ] [ NÜFUS ] [ keltler ] [ bankalar ] [ almanca ] [ tekirdai ] [ tekirda ] [ ribat ] [ adalet ] [ ihtilal ] [ romal ] [ test ] [ komünizm ] [ komünist ] [ macaristan ] [ variova pakti ] [ karlofça ] [ savailar ] [ Avarlar ] [ birle_mi_ milletler ] [ kasim ] [ balk ] [ pano ] [ moiol istilasi ] [ balkanlar ] [ NC R ] [ ruslar ] [ DEN Z ] [ Birinci Dünya Sava ] [ ölen ] [ idare ] [ birinci dünya sava ] [ ayran ] [ iktidar ] [ iZM ] [ I dünya sava ] [ Türkler ] [ nc r ] [ DAP ] [ ASLI ] [ büyükelci ] [ resmi dil ] [ bayezid ] [ Cumhuriyet ] [ ebelik ] [ cumhuriyet ilan ] [ moiol ] [ sakal ] [ pakt ] [ hürriyet ] [ meles ] [ kampanya ] [ biçak ] [ Dirili ] [ göreme ] [ Macarlar ] [ Karlofça Antlaimasi ] [ avar ] [ vza ] [ AVARLAR ] [ MACARLAR ] [ MACAR ] [ safir ] [ charlemagne ] [ Köle ] [ Arpa ] [ ampanya ] [ HAZAR ] [ anlaimalar ] [ dirili ] [ osmanli devlet ] [ sadi ] [ i ik ] [ madenle ] [ birinci dünya ] [ buda ] [ BALKAN ] [ giydi ] [ moi ] [ cadi ] [ ideo ] [ GALi ] [ isizlik ] [ ikinci dünya sava ] [ dap ] [ ağlar ] [ e devlet ] [ avla ] [ SİK ] [ mira ] [ İran ] [ İRAN ] [ Ii IK ] [ mese ] [ CADI ] [ CUMHURiYET ] [ GALI ] [ OSMANLI D ] [ adlar ] [ irince ] [ I dünya savaii ] [ I DÜNYA SAVAiI ] [ tavuk ] [ göçebelik ] [ köle ]
