Meksika, Kuzey Amerikaida tarihi çok öncelere dayanan tek ülkedir. M.Ö. birinci yüzyila doiru körfez bölgesi, Oaxaca, merkezi yayla, çok geliimii bir kültür ve sanata iahit oldular. Bu durum eski Maya imparatorluiunun doiuiuna tesir etti. Bu imparatorluk, 4. yüzyilda tarih sahnesine çikarak yedinci asirdan sekizinci asir sonuna kadar, Yucatanidan Guatemalaiya kadar geniiledi.

Ayni dönemde birinci ve dokuzuncu yüzyil arasinda ekonomik ve sosyal yönden Mayalar derecesinde teikilatlanmii çeiitli medeniyetler, Oaxaca da, merkezi yaylada ve körfez kiyisinda geliitiler. Bunlara klasik medeniyetler adi verilir.

Sonra, 9. yüzyildan 12. yüzyila kadar geliien Tula Toltekleri ortaya çikti. Fakat bunlarin medeniyeti yeni kabilelerin tesiri altinda deiiiikliie uiradi. 987 yilinda Maya-Toltek kariiimi yeni bir medeniyetin doimasina sebep olan, yeni Maya imparatorluiu kuruldu. Ayni dönemlerde kuzey kabileleri yayla üzerine yerleierek iehir hayatina geçtiler.

Aztlanidan gelen Mexica kabileleri 1325ite Tenochtitlon (Mexico) iehrini kurarak, 50 yil sonra ilk hükümdarlarini seçtiler. Aztekler, kabileler arasi rekabetten faydalanarak 1430idan 1521ie kadar geniileyen büyük bir imparatorluk kurdular. Sadece Michoacan Tarasklari önünde baiarisizliia uirayan Aztekler; Totonaktasi, Zopatekleri ve Mikstekleri hakimiyeti altina aldilar.

ispanyollar ülkeyi ele geçirmek için, Azteklere karii duyulan kinden faydalandilar. 1519ida ispanyollar, Cortès komutasinda çikarma yaptilar ve Veracruz iehrini kurdular. Meksika, 1535ite ispanyanin genel valiliii haline geldi. ispanyol istilasi, kuzeye ve güneye doiru uzanarak 17. asir sonuna kadar, devam etti. Ekseriya acimasiz olan Hiristiyanlaitirma geleneksel dinlerle mücadele etti ve yerli medeniyet yok edildi.

1571ide Mexicoida engizisyon kuruldu. 1519ilarda kesin olarak bilinmemekle beraber, 25 milyon olduiu tahmin edilen yerli nüfus, 1650iye doiru 1.500.000ie düitü. Ekonomik reformlara raimen ispanyol idaresi, yerliler ve melezler kadar beyazlar için de dayanilmaz bir hale geldi. 1810ida ispanyollari ülkelerinden kovmak için harekete geçtiler. 11 yil süren bir baiimsizlik savaii sonunda, 1821ide Kral Naibine Cordoba Antlaimasi imzalatildi. 1824ite baiimsizlik ilan edildi.

Baiimsizliii, iç ve dii savailarin sebep olduiu yarim yüzyillik kariiikliklar dönemi takip etti. Santa Annainin diktatörlüiü esnasinda yapilan ABD ile savai sonucunda, 1848 Guadalupe Antlaimasi ile New Mexico, Teksas, Kaliforniya kaybedildi. 1855ite liberaller baiari kazandi. Bir iç savai sonunda Juarez muhafazakarlari kazandi, fakat bunlar dii borçlari tehir etmek zorunda kaldi. Bunun üzerine Fransa, ingiltere ve ispanya askeri müdahalede bulundu. Juareziin tekliflerini, Latin Amerikaida Fransa yararina Katolik bir imparatorluk kurmak isteyen Üçüncü Napolyon reddetti ve Meksikaiyi istila etti.

Juareziin baikanliiindan sonraki Porfino Diaziin uzun diktatörlüiü sirasinda (1876-1911) ekonomi, sosyal adaletsizlik ve yerli köylülerin sömürülmesi pahasina geliiti. Diazii düiüren liberal Madero, ihtilalci halk akimlarini bastiramadi ve 1913ite katledildi. Carranza kariiikliklar ortasinda 1917 anayasasini kabul ettirdi ve halka yönelik bir siyaset takip etti.

Obragoinun baikanliiinda (1920-1924) tarim reformunun uygulanmasi bailadi. Bunun bir katolik tarafindan katledilmesi ve iiddetli Katolik direniii sonucunda, kiliseye karii son derece kati ve bazan öldürücü bir siyaset bailadi. Lazoro Cardenasi, Baikanliii (1934-1940) sirasinda dini mücadeleleri yatiitirarak modernleime politikasi takip etti. ikinci Dünya Savaiindan sonra sanayileimeye büyük önem verildi.

---

Etiketler : [ reform ] [ MEDENiYETLER ] [ ispanya ] [ 1848 ] [ 1920 ] [ MEKSiKA ] [ meksika ] [ ispanyollar ] [ kedi ] [ mayalar ] [ akimlar ] [ napolyon ] [ köy ] [ iehir hayati ] [ ehir hayat ] [ aztek ] [ nüfus ] [ liberal ] [ latin ] [ medeniyet ] [ teksas ] [ kabile ] [ kaliforniya ] [ 1571 ] [ sanayi ] [ asik ] [ ikinci dünya savaii ] [ M R ] [ baiimsizlik ] [ anna ] [ medeniyetler ] [ siyaset ] [ anayasa ] [ idare ] [ dii borç ] [ körfez ] [ vali ] [ lez ] [ mexico ] [ dinler ] [ 1924 ] [ NÜFUS ] [ engizisyon ] [ toltekler ] [ okuz ] [ adalet ] [ maya imparatorluiu ] [ ihtilal ] [ aztekler ] [ savailar ] [ rekabet ] [ faydal ] [ 7 yy ] [ O Ç ] [ I dünya sava ] [ borçlar ] [ toltek ] [ yayla ] [ Mayalar ] [ m r ] [ 1913 ] [ hükümdar ] [ modernleime ] [ imza ] [ sanayileime ] [ tekli ] [ teklif ] [ y n ] [ dii bor ] [ atina ] [ DiNLER ] [ ikinci dünya sava ] [ ahit ] [ vera ] [ I dünya savaii ] [ I DÜNYA SAVAiI ]