Özbekistan
Özbek halkinin tarihinin ilk dönemlerine ait bilgi yoktur. Özbeklere bu ad, ilk olarak 1313-1340 yillari arasinda hüküm süren Altinordu Hükümdari Giyaseddin Muhammed Özbek tarafindan verildi. Timur Hanin ölümü üzerine zayiflayan Timur imparatorluiu topraklarinin Aral Gölü ve Seyhun Irmaiinin kuzeyindeki bölgede daiinik olarak yaiiyan Özbekler, Ebüil-Hayriin idaresinde toplanarak, 1428ide onu kendilerine han ilan ettiler. Kisa zamanda kuvetlenerek çevredeki diier boylari da hakimiyetleri altina aldilar.
CeyhunIrmaii kiyisindaki Siinak, Arkuk, Suzak, Özkent gibi iehirleri ele geçirdiler ve bunlardan Siinakii baiiehir yaptilar. Türkistan taraflarina düzenlenen seferlerde Kalmuklara mailup olunca, bu durumdan istifade eden Kanay veCanibek adli baibuilar bazi Özbekleri de yanlarina alarak Çaiatay Hanina siiindilar. Bölgeden ayrilan bu Özbeklere Kazak veya Kirgiz kazaklari adi verildi.
Ebüil-Hayriin vefatindan sonra Özbekler, Çaiatay-Moiol hükümdari Yunus Hana yenilerek daiildilar. Ebüil-Hayriin oilu iah Budak, Yunus Han tarafindan öldürüldü. Daiilan Özbekler iah Budakiin oilu Muhammed ieybekiin (ieybani) etrafinda toplandilar. Bu tarihten itibaren ieybaniler adiyla da anilan Özbekler 1500 yilindaTimuroiullari Devletindeki iç kariiikliktan istifade ederek Buharaiyi zabtedip, Timur Hanedanina son verdiler. Harezm ve Hiveiyi ele geçiren Özbekler, Çaiatay Hükümdari Babüriü mailup ettiler. Belh, Herat ve Taikentii zapteden Özbekler, Orta Asyainin en güçlü devleti haline geldiler.
Özbekler bir ara Safevilere karii yenildiler ve bazi bölgeler ellerinden çikti ise de 1512ide buralari geri aldilar. Özbek hakimiyeti 16. yüzyil boyunca Maveraünnehride devam etti. 1598ide ikinci Abdullah Hanin vefat etmesinden alti ay sonra oilu Abdülmüimin de kendisine baili taraftarlarca öldürülünce, Özbekler ülkesinin hakimiyeti,ieybanilere akraba olan Canoiullarina (Astirhan Hanlari) geçti.
Özbekler on altinci asir boyunca iranidakiiii-Safevilerle devamli olarak savaitilar. Ehl-i sünnet olanOsmanlilar ve Hindistanidaki Babürlülerle iyi münasebetler kurmaya çaliitilar. 17 ve 18. yüzyilin ortalarina kadar Astirhanlar Hanliiinin hakimiyeti altinda kaldilar. 1740ita Nadir iah tarafindan Astirhanlar Hanliii yikildi.
Nadir iahin vefatindan sonra, hakimiyet Canoiullarinin yerine Mangithanlar Sülalesine geçti. Bu sülale hakimiyetlerini 1860ia kadar devam ettirdi. 1860itan itibaren Türkistan içlerine doiru ilerleyen Ruslarin himayesinde yari baiimsiz olarak devam eden Buhara Hanliiinin hakimiyetinde kalan Özbekler, Ruslarin çeiitli baskilari altinda yaiadilar.
Bugün Özbekistaniin bulunduiu topraklarin büyük bir kismi 19. asirda Hive, Buhara ve Hokand hanliklarinin idaresi altinda bulunuyordu. 1917 Sovyet Devrimi ardindan, bölgede Özbeklerin ve diier Müslümanlarin hemen hiç söz sahibi olmadiii bir geçici hükümet kuruldu. Aralik 1917ide Hokandida bir milli kongre toplayan Müslümanlarin Mustafa Çokayev baikanliiinda kurduklari hükumet 1918ide gönderilen Rus askerleri tarafindan devrildi.
Darbeden sonra yeni yönetime karii Basmaci ayaklanmasi olarak bilinen bir direnii hareketi bailadi. Harezm ve Buhara Sovyet Halk Cumhuriyetlerinin kurulmasi Basmaci Ayaklanmasinin yayilmasina sebep oldu. Türkistan Komisyonunun 1922ide bailattiii reformlar neticesinde ayaklanma etkisini kaybetti.
1924ite Orta Asya ve Kazakistanida sinirlari etnik temellerde tekrar belirleyen düzenleme ile Harezm, Buhara ve Türkistan cumhuriyetleri daiitilarak bölge topraklari Özbekistan, Tacikistan, Kirgizistan, Türkmenistan ve Kazakistan arasinda paylaitirildi. Sovyetler Birliiinde 1989ida bailayan yenileime hareketleri neticesinde, Özbekistan 1991 Aiustosunda baiimsizliiini ilan etti. Daha sonra kurulan Baiimsiz Devletler Topluluiuna bailandi.
Etiketler : [ buhar ] [ reform ] [ cumhuriyet ] [ orta a ] [ dat ] [ osmanli ] [ osmanl ] [ lale ] [ orta asya ] [ OSMAN ] [ 1989 ] [ TÜRKMENiSTAN ] [ Hun ] [ teden ] [ ayaklanmasi ] [ ayaklanmas ] [ KiST ] [ hun ] [ OSmanli ] [ OSmanl ] [ MiSYON ] [ mustafa ] [ idare ] [ aral gölü ] [ iehirler ] [ ehirler ] [ rak sava ] [ türkmenistan ] [ hanedan ] [ osmanlilar ] [ darbe ] [ BABÜR ] [ iehir ] [ baiimsiz devletler topluluiu ] [ hindistan ] [ HAREZM ] [ OSMANLI ] [ muhammed ] [ harezm ] [ üslü ] [ 1924 ] [ sovyetler ] [ kazakistan ] [ timur ] [ TiMUR ] [ altinordu ] [ yunus ] [ osman ] [ türkmen ] [ tacikistan ] [ sünnet ] [ asma ] [ Muhammed ] [ ruslar ] [ dna ] [ DNA ] [ baskül ] [ sila ] [ kist ] [ babür ] [ v b ] [ Cumhuriyet ] [ moiol ] [ devrimi ] [ hükümdar ] [ himaye ] [ DÜNÜK ] [ DARBE ] [ kirgizistan ] [ hindi ] [ etnik ] [ özbekler ] [ zbekler ] [ HUN ] [ devletler ] [ buda ] [ moi ] [ in tarihi ] [ ahin ] [ nakii ] [ iahin ] [ sıla ] [ hiv ] [ MISYON ] [ CUMHURiYET ] [ KIST ] [ vera ] [ zbekistan ]
