Tunus
Tunus, gerek Akdeniz ve Kuzey Afrika hakimiyeti ve gerekse Avrupainin Afrika ile olan münasebetleri bakimindan büyük bir stratejik öneme sahiptir. Tunusiun coirafi konumu göçebe Berberilerden sonra, daha çok deniz yoluyla gelen çeiitli etnik topluluklarin ülkeye yerleimesinde en büyük faktör olmuitur.
M.Ö. 1000 yilindan itibaren Fenikeliler, Tunusita ticaret merkezleri kurmaya bailadilar. M.Ö. 5. yüzyil sonlarinda Fenikeliler Tunusia gelip yerleitiler ve burada Kartaca Cumhuriyetini kurdular. Tunus, daha sonra batidan gelen Vandallarin, 6. yüzyilda da Bizanslilarin hakimiyeti altina geçti.
Müslümanlarin Tunusia (Afrikiyye) geliii (647-1228): MüslümanAraplarin 647 yilinda bailayan yayilmalari Ukbe bin Nafiinin 670ite Kayruvan (Kariouane) iehrini kurmasiyla neticelendi. Tunus (Afrikiyye), Hazret-i Muaviye zamaninda 667 (H.45) yilinda alindi.
Bizanslilar bazi önemli iehirleri ellerinde tuttular. Berberi ayaklanmalari neticesinde Müslümanlar geçici olarak Afrikiyyeiden uzaklaitilarsa da, Hasan bin en-Numan zamaninda Berberiler, Afrikiyyeiyi Müslüman Araplara biraktilar (698). Bundan sonra Kayruvan Müslüman Afrikiyyeinin baiiehri olarak kaldi. Bütün Afrikiyye Müslüman oldu ve islamiyyet her tarafa buradan yayilmaya bailadi. ikinci Abbasi halifesi Cafer Mensur zamaninda,Abbasi hakimiyeti yayginlaiti.
Emevi ve Abbasi halifelerine baiimli olan Afrikiyyeiyi önce Ailebiler, sonra Kayruvanida bir iii halifeliii kuran (910) Fatimiler yönetti. Kayruvan ve Mahdiya iehirleri Fatimilerin merkezi oldu. Fatimiler 972ide baiiehri Kahireiye taiidiklari zaman Afrikiyye Berberi sülalesi Zirilerin iktidari altina girdi. Ziriler zamaninda Tunus, Sicilyaidaki Normanlarin istilasina uiradi.
Zirilerin son hükümdari Hasan bin Ali, Fasitaki Muvahhidin Devletinden yardim istedi. Muvahhidin Devletinin kurucusu Abdülmümin, Normanlari Tunusitan kovarak (1159-1160), Afrikiyyeiyi Tunusita oturan bir vali tarafindan yönetilen bir eyalet haline getirdi. Bundan sonra Afrikiyye, Tunus adini aldi.
On altinci yüzyilda ispanya ve Osmanli Devletinin, Akdeniz hakimiyeti için yaptiklari savailar sonunda Hafriler yikildi. 1534 yilinda Barbaros Hayreddin Paia, Tunusiu ele geçirdi. AncakHafsi Hanedanindan Hasan, ispanya Krali Beiinci iarlkeniden yardim istedi ve Beiinci iarlken baiiehir Tunusiu iigal etti ve Barbaros Hayreddin PaiaCezayirie çekilmek zorunda kaldi. ispanya Krali Hafsi Hanedanindan Hasanii tekrar, kendisine vergi vermek iartiyla Tunusiun baiina getirdi.
Baiiehir Tunus 1574 yilina kadar tekrar Hafsi Hanedanliiinin elinde kaldi. Bu arada Barbaros Hayreddin Paia ve Turgut Reis 1556ida Gafsaiyi, 1558ide Kayrevanii ele geçirdiler. Tunusiun doiu ve güney sahilleri Türklerin eline geçti. CerbeAdasi deniz üssü olarak kullanildi. Barbaros Hayreddin Paia, ispanyaidaki Endülüslü Müslümanlardan 100.000 kadarini kurtararak Kuzey Arfikaiya getirdi. Nihayet 1574ite Uluç Ali Reis ile Sinan Paia, Tunus iehrini (Halkul-Vad Kalesini), ele geçirmek suretiyle bütün Tunus, Osmanli imparatorluiunun bir eyaleti haline geldi.
Osmanli Devleti zamaninda Tunus, önceleri Yeniçerilerin desteklediii bir Dayi vasitasiyla, daha sonra da bir Bey vasitasiyla yönetilmeye bailandi. ilk beylik sülalesi Birinci Murad Bey tarafindan kurulan Muradi sülalesidir (1612-1631). 1710idan sonra Beyler, irsi yoldan tahta çiktilar. Bu arada Fransa, ingiltere, ispanya ve italya Tunusita ekonomik faaliyetlerde bulunmaya bailadilar. Fransa 1830ida Cezayirii iigal ettikten sonra, Tunus ile daha fazla ilgilenmeye bailadi.
Bu siralarda Osmanli imparatorluiu kendi baiindaki birçok meseleler yüzünden Tunusia daha fazla yardim edemedi. 1876-1877 Osmanli-Rus Savaii da bunu önledi. Tunusita Fransa, ingiltere ve italyainin gözü ve çikarlari vardi. 1878ide Kibrisii elde eden ingiltere, Fransainin Tunusitaki özel imtiyazlarini tanidi. Fransa, bazi Tunuslu aiiretlerin (Krumirlerin) Cezayir topraklarina yaptiklari akinlari ve bazi toprak taleplerini bahane ederek 1881 yilinda Tunusia asker çikardi.
12 Mayis 1881ide yapilan Bardo Antlaimasiyla; Tunus Beyi, dii hükümranliii, siyasi ve ordu iilerini bir Fransiz Genel Valisine birakiyordu. Tunusiun Muher ve güney kesiminde bailayan ayaklanmalar güçlükle bastirildi. Vali Paul Cambon, yeni bey Ali bin Hüseyinie (1882-1902) Marsa Sözleimesini kabul ettirince (1883), Fransiz himayesi resmen kurulmui oldu.
Bütün bu olanlari Osmanli imparatorluiu protesto ederek kabul etmediiini bildirdi. Resmi padiiah fermanlarinda Tunus Osmanli eyaleti olarak zikredilmeye devam etti. Fransiz himaye rejimi Tunusiun baiimsizliiini kazanmasina kadar devam etti (1956). Tunusitaki Fransiz idaresi 78 yil sürdü.
1930ilarda Habib Burgiba önderliiinde Tunuslular baiimsizlik mücadelesine bailadilar. ikinci Dünya Savaii esnasinda Tunus bir savai alani oldu. Harpten sonra Burgiba yeni Destur Partisini kurarak baiimsizlik mücadelesine devam etti. Nihayet 1956 yilinda Tunus baiimsizliiini kazandi. Baiimsizliiini kazandiktan sonra Tunus Cumhuriyetini ilan eden Burgiba, ilk Tunus Cumhurbaikani oldu. Birçok reformlar yaparak laik eiilimli bir rejim kurdu.
Burgiba, 1965ite israilie karii yumuiak ve ilimli davranilmasi gerektiiini savundu. Fakat bu düiünceleri iiddetle tenkit edildi. 1979ida Misiriin Arap Birliiinden çikarilmasindan sonra, Tunus eski bakanlarindan Chadli Kilibiinin de genel sekreter olmasiyla, Tunus, Arap Birliiinin karargahi oldu.
Ocak 1980ide Libyaida eiitim görmüi komandolarin Gafsa iehrini ele geçirmeleri, Tunusiun Fransa ve ABDiden destek istemesine sebep oldu. Olaylarin yatiimasindan sonra baibakanliia getirilen eski Milli Eiitim Bakani Muhammed Mzali, siyasi hayati kismen olsun liberalleitirdi. Siyasi mahkumlarin çoiu serbest birakildi ve siyasi partiler kanuni olarak taninmaya bailandi. Baiimsizliktan beri tek baiina iktidarda olan Sosyalist Destur Partisinden baika, Komünist Partisi dahil üç siyasi partiye daha izin verildi.
Ölünceye kadar Devlet Baikani seçilen Burgiba, 1987 senesinde sailik durumu gerekçe gösterilerek devlet baikanliii görevinden alinarak yerine General Zeynelabidin bin Ali geçti. Bu yönetim deiiiikliii ülkede belirli bir liberalleime ve ekonomide köklü yeniliklerin yapilmasina sebep oldu. General Zeynelabidin radikal Müslümanlara karii büyük tedbirler aldi.
Bunlarin desteklediii Nakda Partisinin birçok üyesini hapsettirdi. Bu tutumunu hala sürdürmektedir (1994). 21 Mart 1994ite yapilan parlamento ve devlet baikanliii seçimlerinde Zeynelabidin bin Ali ve partisi oylarin %99iunu alarak devlet baikanliiina yeniden seçildi. 1982 yilinda Lübnanidan çikarilan Filistin Kurtului Teikilati mensuplari ve Lideri YaserArafat Karargahini Tunusia taiidi. Böylece Tunus, Filistin Kurtului Teikilatinin Karargahi oldu.
Etiketler : [ osmanli devleti ] [ kanuni ] [ reform ] [ cumhuriyet ] [ kanun ] [ vergi ] [ bey t ] [ ispanya ] [ GÖÇ ] [ osmanli imparatorluiu ] [ nikel ] [ siyasi parti ] [ göç ] [ orman ] [ osmanli ] [ osmanl ] [ yeniçeriler ] [ coirafi konumu ] [ lale ] [ padiiah ] [ islam ] [ cezayir ] [ LÜBNAN ] [ OSMAN ] [ bizans ] [ mensur ] [ göçebe ] [ Osmanli Devleti ] [ kibris ] [ SiNAN ] [ OSMANLI DEVLET ] [ libya ] [ sina ] [ OSMANLI DEVLETi ] [ liberal ] [ afrika ] [ fenikeliler ] [ kartaca ] [ berberiler ] [ baros ] [ TÜRKLER ] [ 1930 ] [ murad ] [ sera ] [ ikinci dünya savaii ] [ baiimsizlik ] [ baiimsizlik mücadelesi ] [ barbar ] [ ocak ] [ kurucu ] [ had ] [ yenilikler ] [ EMEVi ] [ EMEV ] [ ekonomik faaliyetler ] [ STRATEJi ] [ STRATEJ ] [ tunus ] [ Kibris ] [ OSmanli ] [ OSmanl ] [ dünya savaii ] [ endülüs ] [ sekreter ] [ kurtului ] [ kurtulu ] [ emev ] [ cumhurbaikani ] [ türkler ] [ KANUNi ] [ KANUN ] [ halife ] [ ekonomik faaliyet ] [ idare ] [ iehirler ] [ ehirler ] [ akdeniz ] [ milli eiitim ] [ filistin ] [ italya ] [ coirafi konum ] [ hanedan ] [ strateji ] [ afat ] [ fermanlar ] [ NiKEL ] [ iehir ] [ sosyalist ] [ kova ] [ vali ] [ kuran ] [ Osmanli imparatorluiu ] [ sinan ] [ israil ] [ SiYASi ] [ iktidar ] [ 1830 ] [ OSMANLI ] [ muhammed ] [ üslü ] [ enes ] [ OSMANLI iMPARATORLUiU ] [ YENiLiKLER ] [ Dünya savaii ] [ TUNUS ] [ test ] [ komünist ] [ gut ] [ osman ] [ savailar ] [ siyasi partiler ] [ 228 ] [ 183 ] [ 994 ] [ vandallar ] [ kredi ] [ do a ] [ t re ] [ Muhammed ] [ sinan paia ] [ Do a ] [ 7 yy ] [ sila ] [ dünya sava ] [ Dünya sava ] [ I dünya sava ] [ hasan ] [ Osmanli-Rus savaii ] [ slam ] [ Türkler ] [ abbasi ] [ Cumhuriyet ] [ radika ] [ yenilik ] [ normanlar ] [ fenike ] [ hükümdar ] [ I Murad ] [ himaye ] [ 1980 ] [ yeniçeri ] [ ormanlar ] [ bizanslilar ] [ MARS ] [ vergi verme ] [ barbaros hayreddin paia ] [ beylik ] [ etnik ] [ e vergi ] [ Kova ] [ yeniceriler ] [ Fenikeliler ] [ siyasi ] [ tuttu ] [ RETER ] [ mars ] [ ak l ] [ abba ] [ osmanli devlet ] [ emevi ] [ AiI ] [ göc ] [ fii ] [ atiima ] [ afii ] [ erkezler ] [ i murad ] [ ikinci dünya sava ] [ ahin ] [ inar ] [ e devlet ] [ cumhurba ] [ talep ] [ padi ] [ sıla ] [ iSRAiL ] [ mese ] [ CUMHURiYET ] [ 1994 ] [ SIYASI ] [ cafe ] [ OSMANLI D ] [ irince ] [ I dünya savaii ] [ I DÜNYA SAVAiI ] [ KIBRIS ]
